ABŞ-da qeyri-monetar qızıl ixracının kəskin artması ölkənin ticarət göstəricilərində diqqət çəkən əsas məqamlardan birinə çevrilib. Amerikalı iqtisadçı Maykl Hadson bu tendensiyanı Vaşinqtonun qlobal maliyyə üstünlüyünün zəifləməsi və ABŞ iqtisadiyyatının real istehsal bazasında problemlərin dərinləşməsi kimi qiymətləndirir. Bununla belə, “ABŞ müflisdir” ifadəsi rəsmi fakt deyil, Hadsonun və ona yaxın iqtisadi şərhçilərin siyasi-iqtisadi qiymətləndirməsi kimi təqdim olunmalıdır.
ABŞ Ticarət Nazirliyi, Siyahıyaalma Bürosu və İqtisadi Təhlil Bürosunun məlumatlarına görə, 2026-cı ilin yanvarında ABŞ mallarının ixracı 14,6 milyard dollar artaraq 195,5 milyard dollara çatıb. Bu artımda qeyri-monetar qızılın payı 4,7 milyard dollar olub. Fevralda isə ABŞ mallarının ixracı daha 11,5 milyard dollar artaraq 206,9 milyard dollara yüksəlib, qeyri-monetar qızıl ixracındakı artım isə 8 milyard dollar təşkil edib.
“Forbes”-in ticarət statistikası üzrə təhlilinə əsasən, 2026-cı ilin fevralında ABŞ-ın qızıl ixracı 17,88 milyard dollara çataraq ən azı son 20 ilin ən yüksək aylıq göstəricilərindən birini qeydə alıb və həmin ay ölkənin ən böyük ixrac kateqoriyalarından birinə çevrilib.
Rəsmi məlumatlarda qeyri-monetar qızılın ixracı ümumi ticarət göstəricilərində əks olunsa da, ABŞ İqtisadi Təhlil Bürosu bildirir ki, ÜDM hesablamalarında qızıl ixracı və idxalı ayrıca metodologiya ilə tənzimlənir. Bu səbəbdən qızıl ixracındakı artım avtomatik olaraq real istehsal gücünün artması kimi şərh edilməməlidir.
Maykl Hadson isə məsələni daha geniş geosiyasi kontekstdə izah edir. Onun fikrincə, ABŞ-ın İranla qarşıdurması və Hörmüz boğazı ətrafındakı gərginlik dollar sisteminə, xüsusilə də neft ticarətində dolların dominant roluna təzyiq yaradır. Hadson ABŞ-ın 1971-ci ildə dolların qızıla konvertasiyasını dayandırmasını xatırladaraq, bugünkü qlobal enerji və maliyyə gərginliyini Amerika iqtisadi modelinin uzunmüddətli zəifləməsi ilə əlaqələndirir.
İranla müharibə fonunda enerji bazarlarında da ciddi dalğalanma müşahidə olunur. Beynəlxalq Enerji Agentliyi mart ayında Yaxın Şərqdəki təchizat pozuntularına cavab olaraq 400 milyon barrel neftin fövqəladə ehtiyatlardan bazara çıxarılması barədə qərar qəbul edib. Reuters-in hesablamalarına görə, İran müharibəsinin ilk həftələrində dünya neft tədarükünün əhəmiyyətli hissəsi Hörmüz boğazındakı məhdudiyyətlər səbəbindən risk altında qalıb.
Ekspertlərin fikrincə, qızıl ixracındakı sıçrayış bir tərəfdən qlobal qeyri-müəyyənlik dövründə təhlükəsiz aktivlərə tələbin artması ilə bağlıdır, digər tərəfdən isə ABŞ iqtisadiyyatında sənaye istehsalı, enerji təhlükəsizliyi və yüksək texnologiya sahələrində struktur problemləri barədə müzakirələri gücləndirir. Hadson bu prosesi dolların qlobal hökmranlığına alternativlərin güclənməsi və dedollarizasiya meyillərinin sürətlənməsi ilə əlaqələndirsə də, bu yanaşma iqtisadçının analitik mövqeyidir və rəsmi ABŞ statistikasının birbaşa nəticəsi kimi qəbul edilməməlidir.
