Suriyada Əhməd əş-Şara administrasiyasının hakimiyyətə gəlməsindən sonra məktəb dərsliklərində ciddi ideoloji dəyişikliklərin baş verdiyi iddia olunur. Beynəlxalq “IMPACT-se” təşkilatının 130 dərslik üzərində apardığı araşdırmaya əsasən, ölkənin təhsil sistemi əvvəlki ərəb millətçiliyi ideologiyasından uzaqlaşaraq islamçı dünyagörüşünə üstünlük verməyə başlayıb. Hesabatda hətta aşağı siniflər üçün nəzərdə tutulan dərsliklərdə cihad, şəhidlik və zorakılığın müsbət şəkildə təqdim edildiyi bildirilir.
MSNews.az xəbər verir ki, bu barədə məktəb təhsilində sülh və mədəni tolerantlığı araşdıran “IMPACT-se” təşkilatının oktyabrın 19-da dərc etdiyi “Əş-Şara dövründə yeni Suriya: 2025–2026-cı illərin milli məktəb proqramının təhlili” adlı hesabatında məlumat verilib.
Tədqiqatçılar 2025–2026-cı tədris ilində istifadə olunan I–XII siniflərə aid 130 dərsliyi araşdıraraq onları Bəşər Əsəd hakimiyyəti dövrünün tədris materialları ilə müqayisə ediblər. Araşdırma UNESCO-nun sülh və tolerantlıq prinsipləri əsasında hazırlanmış qiymətləndirmə meyarlarına əsaslanır.
Milli kimlikdən dini kimliyə keçid
Hesabata görə, yeni dərsliklərdə Suriya və ərəb milli kimliyinin təbliği zəiflədilib, bunun əvəzinə ümumi müsəlman kimliyinə və dini mənsubiyyətə üstünlük verilib.
Məsələn, üçüncü sinif üçün nəzərdə tutulmuş İslam təhsili dərsliyində şagirdlərin vətənə xidmətə hazırlanması ideyasının dinə və müsəlman ümmətinə xidmət anlayışı ilə əvəzləndiyi bildirilir.
Doqquzuncu sinif tarix dərsliyində isə ərəb millətçiliyi ilə fəxr etmək anlayışının İslam sivilizasiyası ilə fəxr etmək yanaşması ilə dəyişdirildiyi qeyd olunur.
Cihad və şəhidlik mövzularına daha çox yer ayrılıb
Araşdırmanın ən diqqətçəkən nəticələrindən biri silahlı mübarizə və şəhidlik mövzularının təqdimatındakı dəyişikliklərlə bağlıdır.
“IMPACT-se” bildirir ki, Əsəd dövründə vətənin müdafiəsi və milli müqavimət kontekstində təqdim edilən silahlı mübarizə yeni dərsliklərdə daha çox dini vəzifə kimi izah olunur.
Bəzi mətnlərdə vətən uğrunda fədakarlıq ifadəsinin Allah yolunda fədakarlıq anlayışı ilə əvəz edildiyi qeyd olunur.
Təşkilatın qiymətləndirməsinə görə, bu yanaşma zorakılığın dini əsaslarla legitimləşdirilməsi riskini artırır. Belə məzmunun hətta dördüncü sinif şagirdləri üçün nəzərdə tutulmuş materiallarda da yer aldığı iddia edilir.
Qadınlar və dini azlıqlarla bağlı dəyişikliklər
Hesabatda yeni dərsliklərdə qadınların ictimai rolunun məhdud şəkildə təqdim olunduğu vurğulanır.
Tədqiqatçıların fikrincə, qadınlar daha çox ana və həyat yoldaşı obrazında göstərilir, bəzi illüstrasiyalarda isə onların geyimləri daha mühafizəkar dini standartlara uyğunlaşdırılıb.
Kürd, türkmən və druz icmalarının tarixinə kifayət qədər yer ayrılmadığı, dini müxtəliflik və bərabərliklə bağlı bəzi mətnlərin dəyişdirildiyi də bildirilir.
Bundan başqa, araşdırma müəllifləri yəhudilər haqqında antisemit stereotiplərin qorunduğunu və İsrailə münasibətdə düşmənçilik ritorikasının davam etdiyini qeyd edirlər.
Elmi mövzular da dəyişdirilib
“IMPACT-se”-nin məlumatına görə, tədris materiallarında təkamül nəzəriyyəsi və Böyük Partlayış kimi elmi mövzuların bir hissəsi çıxarılıb və ya dini yanaşmalara uyğunlaşdırılıb.
Eyni zamanda, Bəşər Əsəd və ailəsinin təbliğinə xidmət edən mətnlər sistemli şəkildə dərsliklərdən silinib. İran və Hizbullah haqqında əvvəlki müsbət təqdimatlar dəyişdirilib, Türkiyə və Osmanlı imperiyası isə daha müsbət kontekstdə göstərilməyə başlanıb.
“IMPACT-se”-dən xəbərdarlıq
Təşkilatın rəhbəri Markus Şeff bildirib ki, Əsəd hakimiyyətinin devrilməsi Suriyada daha tolerant və inklüziv təhsil sisteminin qurulması üçün imkan yaratsa da, aparılan dəyişikliklər bu istiqamətdə ciddi suallar doğurur.
Onun fikrincə, dini azlıqların və qadınların ikinci plana keçirilməsi, dini motivli zorakılığın müsbət təqdimatı gələcək nəsillərin dünyagörüşünə mənfi təsir göstərə bilər.
Suriya Təhsil Nazirliyinin bu konkret hesabata münasibətini təsdiqləyən rəsmi açıqlama müəyyən edilməyib.
