Omanda İran və Körfəz ərəb dövlətləri arasında Hörmüz boğazında təhlükəsiz gəmiçiliyin bərpasını müzakirə etmək üçün sentyabrın 14-nə planlaşdırılan regional görüş baş tutmayıb. Oman tərəfi danışıqların daha uyğun şərait və regional konsensus yaradılması məqsədilə təxirə salındığını açıqlayıb.
MSNews.az xəbər verir ki, Oman xarici işlər naziri Bədr əl-Busaidi bazar günü görüşün təxirə salındığını bildirib. “Reuters” yazır ki, toplantıda İran və Körfəz ölkələrinin Hörmüz boğazının gələcək idarə olunması və gəmiçiliyin bərpasına dair mümkün razılaşmaları müzakirə etməsi nəzərdə tutulurdu. Yeni tarix hələ açıqlanmayıb.
Görüşün təşəbbüskarı Oman idi və planlaşdırılan formatda ABŞ iştirakçı kimi nəzərdə tutulmamışdı. İran aylardır Omanla boğazdan kommersiya gəmilərinin keçid qaydaları üzərində danışıqlar aparır. Tehran və Maskat arasında müzakirələrin əsas məqsədi müharibə nəticəsində ciddi şəkildə pozulmuş dəniz nəqliyyatının qismən normallaşdırılmasıdır.
Tərəflər arasında əsas fikir ayrılıqlarından biri boğazdan istifadə edən gəmilərdən ödəniş alınmasıdır. İran belə bir mexanizmin yaradılmasını istəyir, Oman isə məcburi rüsumların tətbiqinə qarşı çıxır. Daha əvvəl Maskat Körfəz ölkələrinin də dəstəklədiyi və gəmiçilik şirkətlərindən yalnız könüllü ödənişlərin alınmasını nəzərdə tutan model təklif etmişdi. ABŞ isə Hörmüzdən keçid üçün hər hansı məcburi rüsumun tətbiq edilməsinə qarşı olduğunu açıqlayıb.
Bəhreyn hələ görüş təxirə salınmazdan əvvəl iştirak etməyəcəyini açıqlamışdı. Manama İranla diplomatik münasibətlər bərpa olunmadan kollektiv danışıqlarda iştirak etməyəcəyini bildirərək Hörmüzdən keçidin “ayrı-seçkilik, icazə və rüsum olmadan” təmin edilməli olduğunu vurğulayıb.
Görüşün niyə təxirə salındığına dair tərəflərin açıqlamalarında fərq var. Oman rəsmi olaraq qərarı “konstruktiv dialoq üçün uyğun şəraitin yaradılması” ilə əsaslandırıb. İran isə təxirəsalmanın Səudiyyə Ərəbistanının tələbi ilə baş verdiyini bildirib.
Hörmüz ətrafında diplomatik səylər ABŞ–İran qarşıdurmasının davam etdiyi, neft daşımalarının azaldığı və sığorta xərclərinin yüksəldiyi bir dövrdə aparılır. İran eyni zamanda öz qaydalarını pozduğunu bildirdiyi 77 gəminin siyahısını açıqlayıb və gələcək keçidlər zamanı onlara qarşı cərimə, saxlanma və hətta müsadirə tədbirlərinin tətbiq oluna biləcəyini bildirib.
ABŞ Prezidenti Donald Tramp da bundan əvvəl Oman–İran danışıqlarına sərt reaksiya verib. “Al Jazeera” avqustda Trampın Omanın ABŞ–İran razılaşmasına mane olacağı təqdirdə ölkəni hərbi zərbə ilə hədələdiyini və bunun artıq ikinci belə xəbərdarlıq olduğunu yazmışdı. Vaşinqton xüsusilə İranın Hörmüz üzərində daha geniş nəzarət və ödəniş mexanizmi əldə etməsinə qarşı çıxır.
