Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsi (BƏM) Nikaraquanın Almaniyaya qarşı qaldırdığı və Berlinin İsrailə dəstəyinin Qəzzada iddia olunan soyqırımın qarşısının alınması üzrə beynəlxalq öhdəliklərə zidd olub-olmadığını araşdıran iş üzrə dörd günlük açıq dinləmələrə başlayıb.
MSNews.az xəbər verir ki, dinləmələr sentyabrın 7-dən 10-dək Haaqadakı Sülh Sarayında keçirilir. Hazırkı mərhələdə məhkəmə işin mahiyyətini deyil, Almaniyanın yurisdiksiya və qəbuledilənliklə bağlı ilkin etirazlarını nəzərdən keçirir. Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsi rəsmi cədvələ əsasən, Almaniya ilk arqumentlərini sentyabrın 7-də, Nikaraqua isə sentyabrın 8-də təqdim edib; ikinci raund çıxışları sentyabrın 9 və 10-da keçiriləcək.
Nikaraqua işi 2024-cü il martın 1-də qaldırıb. Manaqua Almaniyanı İsrailə siyasi, maliyyə və hərbi dəstək göstərməklə 1948-ci il Soyqırım Konvensiyası, Cenevrə Konvensiyaları və beynəlxalq humanitar hüquqdan irəli gələn öhdəliklərini pozmaqda ittiham edir. Nikaraquanın mövqeyinə görə, Berlin Qəzzada soyqırım riski barədə xəbərdar olmalı və bunun qarşısını almaq üçün əlində olan imkanlardan istifadə etməli idi.
Sentyabrın 8-də Nikaraquanın nümayəndəsi Karlos Xose Arquelyo Qomes məhkəməyə bildirib ki, Almaniya İsrailə silah ixracını davam etdirməklə beynəlxalq hüququ pozub. “Reuters” yazır ki, Manaqua Almaniyanı ABŞ-dan sonra İsrailin ən böyük silah təchizatçılarından biri kimi göstərərək Berlinin soyqırım riskinə qarşı “ağlabatan tədbirlər” görməli olduğunu müdafiə edir.
Almaniya isə ittihamları rədd edir və məhkəmədən işin mahiyyət üzrə mərhələyə keçmədən dayandırılmasını istəyir. Berlinin baş hüquq nümayəndəsi Yuliya Monar bildirib ki, Nikaraqua məhkəməyə müraciətdən əvvəl tələb olunan diplomatik prosedurları lazımi qaydada yerinə yetirməyib və iddiaların bir hissəsi BƏM-in Soyqırım Konvensiyası üzrə yurisdiksiyasından kənardadır.
Berlinin mühüm hüquqi arqumentlərindən biri də beynəlxalq hüquqda “Monetary Gold” prinsipi kimi tanınan yanaşmadır. Almaniyanın mövqeyinə görə, onun məsuliyyətinin müəyyənləşdirilməsi üçün məhkəmə əvvəlcə İsrailin davranışlarının qanuniliyinə qiymət verməli olacaq. İsrail isə hazırkı işin tərəfi deyil. Almaniya buna görə üçüncü dövlətin hüquqi məsuliyyətini onun razılığı olmadan müəyyənləşdirməyin mümkün olmadığını müdafiə edir. Bu arqument Berlinin iş üzrə əvvəlki rəsmi hüquqi təqdimatlarında da irəli sürülüb.
Almaniya həmçinin silah ixracına ciddi nəzarət tətbiq etdiyini bildirir. “Associated Press”-in məlumatına görə, Berlin 2024-cü ildən bəri Qəzzada istifadə olunması üçün nəzərdə tutulan müharibə silahlarının ixracına icazə vermədiyini və bütün ixrac qərarlarının beynəlxalq hüquq baxımından ayrıca yoxlanıldığını vurğulayıb.
Nikaraqua isə İsrailin işdə tərəf olmamasının Almaniyanın öz beynəlxalq öhdəliklərinin araşdırılmasına mane olmadığını bildirir. Manaqua hesab edir ki, Berlinin soyqırımın qarşısını almaq və ona yardım göstərməmək öhdəliyinin pozulub-pozulmadığı İsrailin ayrıca məsuliyyəti barədə yekun hökm çıxarılmadan da qiymətləndirilə bilər.
BƏM 2024-cü ilin aprelində Nikaraquanın Almaniyaya qarşı təcili müvəqqəti tədbirlər tətbiq etmək tələbini təmin etməmişdi. Lakin bu qərar işin bağlanması və ya Almaniyanın mahiyyət üzrə haqlı hesab edilməsi demək deyildi; məhkəmə sadəcə həmin mərhələdə müvəqqəti tədbirlərin tətbiqi üçün şəraitin mövcud olmadığını müəyyən etmişdi.
Hazırkı dinləmələrdən sonra hakimlər Almaniyanın ilkin etirazlarını qiymətləndirəcəklər. Qərarın dəqiq tarixi açıqlanmayıb; “Reuters” onun 2026-cı ilin sonuna qədər verilə biləcəyini bildirir. Etirazlar qəbul olunarsa, iş tam və ya qismən dayandırıla bilər. Rədd edilərsə, proses mahiyyət üzrə davam edəcək və yekun qərarın verilməsi illər çəkə bilər.
Qeyd edək ki, məhkəmə bu mərhələdə İsrailin Qəzzada soyqırım törədib-törətmədiyi barədə yekun qərar verməyib. Nikaraquanın bununla bağlı ifadələri iddia tərəfinin hüquqi mövqeyidir; İsrail soyqırım ittihamlarını rədd edir.
