Vatikanın Dövlətlərlə Əlaqələr üzrə katibi, arxiyepiskop Pol Riçard Qallagerin Moskvaya səfəri ilk baxışda adi diplomatik missiya təsiri bağışlasa da, siyasi araşdırmaçı Pərviz Əliyev hesab edir ki, prosesin pərdəarxasında daha böyük geosiyasi hesablaşmalar gedə bilər.
Onun fikrincə, Moskva istiqamətində baş verən diplomatik trafikə yalnız Ukraynada sülh təşəbbüsü kimi yanaşmaq hadisələrin miqyasını daraltmaq olardı.
“Burada eyni anda üç böyük xətt görünür: maliyyə, Ukrayna və İran. Vatikan isə bu prosesdə sadəcə dini-humanitar vasitəçi deyil, böyük güclər arasında işləyə bilən ayrıca diplomatik platforma roluna iddia edir”, – Əliyev bildirir.
Araşdırmaçının diqqət çəkdiyi ilk məqam Vatikanın maliyyə sistemində baş verən dəyişikliklərdir. Onun fikrincə, Müqəddəs Taxt-Tacın xarici maliyyə institutları ilə daha çevik işləmək imkanlarının genişlənməsi gələcəkdə Vatikanı Qərb daxilində müxtəlif siyasi və iqtisadi dairələr üçün alternativ vasitəçiyə çevirə bilər.
“Pul axınlarının haradan gəlib hara getməsi bugünkü siyasətdə bəzən tankların hərəkətindən daha vacibdir. Vatikanın diplomatik statusu və maliyyə infrastrukturu müəyyən dairələr üçün çox əlverişli körpüyə çevrilə bilər”, – Pərviz Əliyev qeyd edir.
Bununla belə, Vatikan maliyyə strukturlarının ABŞ sanksiyalarından yayınmaq üçün xüsusi mexanizm kimi istifadə ediləcəyinə dair açıq və təsdiqlənmiş məlumat yoxdur. Əliyev bunu mövcud proseslərdən çıxardığı siyasi ehtimal kimi qiymətləndirir.
Ukraynanın gələcəyi artıq bölüşdürülür?
Əliyevin fikrincə, daha maraqlı məqam arxiyepiskop Qallagerlə ABŞ Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin direktoru Con Retkliffin Moskva səfərlərinin yaxın zaman kəsiyinə təsadüf etməsidir.
“Belə üst-üstə düşmələr böyük siyasətdə həmişə təsadüf olmur. Mən düşünürəm ki, hazırda Ukraynada yalnız atəşkəs yox, müharibədən sonrakı təsir zonaları, təhlükəsizlik xətləri və gələcək siyasi arxitektura müzakirə olunur”, – siyasi araşdırmaçı deyir.
Onun qənaətinə görə, Vatikanın əsas üstünlüyü hərbi və siyasi danışıqları humanitar ritorika altında aparmaq imkanına malik olmasıdır.
“Rəsmi şəkildə söhbət sülhdən, humanitar məsələlərdən və dialoqdan gedə bilər. Amma böyük dövlətlər artıq müharibədən sonrakı Ukraynanın necə görünəcəyini hesablayırlarsa, Vatikan kimi tərəflərin həmin prosesdə vasitəçi rolunda görünməsi təəccüblü deyil”, – Əliyev vurğulayır.
Araşdırmaçı hesab edir ki, burada məqsəd təkcə Rusiya və Ukrayna arasında kompromis tapmaq deyil. Söhbət Şərqi Avropada yeni təhlükəsizlik arxitekturasının formalaşdırılmasından gedə bilər.
İran faktoru niyə vacibdir?
Pərviz Əliyev Moskva danışıqlarının üçüncü mühüm istiqamətinin İran ola biləcəyini də istisna etmir.
Onun fikrincə, ABŞ administrasiyası İranla genişmiqyaslı qarşıdurmanın nəzarətdən çıxacağı təqdirdə bunun yalnız Yaxın Şərqlə məhdudlaşmayacağını anlayır.
“İran regional müharibəni daha böyük coğrafiyaya daşımaq imkanına malik olduğunu göstərməyə çalışır. Bu halda ABŞ üçün məsələ artıq İranın məğlub edilib-edilməməsi deyil, müharibənin hansı qiymətə başa gələcəyidir”, – Əliyev bildirir.
Araşdırmaçı hesab edir ki, Moskva həm İranla münasibətləri, həm də Vaşinqtonla mümkün dialoq imkanları səbəbindən bu məsələdə də mühüm kanallardan biri olaraq qalır.
“Əgər eyni masada Ukrayna, İran və ABŞ-Rusiya münasibətlərinin gələcəyi müzakirə edilirsə, Vatikanın Moskvaya səfərini ayrıca hadisə kimi qiymətləndirmək doğru olmazdı. Məncə, biz daha böyük sövdələşmənin yalnız görünən hissəsini izləyirik”, – Pərviz Əliyev yekunlaşdırıb.
Beləliklə, rəsmi açıqlamalarda Vatikanın Moskva missiyasının əsas məqsədi dialoq və sülh kimi göstərilsə də, Əliyevin yanaşmasına görə, pərdəarxasında Ukraynanın gələcək statusu, İranla eskalasiyanın qarşısının alınması, ABŞ-Rusiya təmasları və yeni maliyyə-siyasi kanalların formalaşdırılması kimi daha geniş məsələlər müzakirə oluna bilər.
