Yaşlanma prosesini ləngitməyə yönəlmiş təcrübələri ilə tanınan amerikalı sahibkar və bloqer Brayan Conson öz qan hüceyrələrinin laboratoriyada yenidən proqramlaşdırıldığını və “yenidoğulmuş klonu”nun yaradıldığını açıqlayıb. Lakin onun “klon” adlandırdığı material ayrıca insan orqanizmi və ya embrion deyil.
MSNews.az xəbər verir ki, Conson “X” sosial şəbəkəsində “Mən özümü yenidoğulmuş kimi klonladım” ifadəsini işlədib. O, “Baby Bryan” adlandırdığı laboratoriya hüceyrələrindən gələcəkdə müalicələrin sınaqdan keçirilməsi, gənc hüceyrələrin əldə olunması və transplantasiya üçün orqanların yetişdirilməsi məqsədilə istifadə etməyi planlaşdırdığını bildirib.
Consonun izahına görə, əvvəlcə ondan qan nümunəsi götürülüb, daha sonra ayrılan hüceyrələrə Yamanaka faktorları tətbiq edilib. Bu üsul yetkin hüceyrələrin embrional kök hüceyrələrə bənzər vəziyyətə qaytarılmasına və induksiya olunmuş pluripotent kök hüceyrələrə — iPSC-lərə çevrilməsinə imkan verir. “The Indian Express” bildirir ki, bu prosedur insanın bioloji surətinin yaradılması deyil, hüceyrələrin laboratoriya şəraitində yenidən proqramlaşdırılmasıdır.
Pluripotent hüceyrələr uyğun laboratoriya şəraitində sinir, ürək əzələsi və tor qişa hüceyrələri də daxil olmaqla müxtəlif hüceyrə tiplərinə çevrilə bilər. Conson bunun gələcəkdə görmə və eşitmə qabiliyyətinin bərpasına, həmçinin böyrək, qaraciyər və ağciyər toxumalarının yenilənməsinə imkan verə biləcəyini iddia edir.
Lakin Consonun açıqlamasında istifadə etdiyi “klon” və “orqanların dəyişdirilməsi” ifadələri mövcud texnologiyanın imkanlarını olduğundan daha inkişaf etmiş göstərə bilər. Hazırda kök hüceyrələrdən orqanoid adlanan kiçik, üçölçülü və orqanın bəzi xüsusiyyətlərini təkrarlayan strukturlar yaratmaq mümkündür. Bu strukturlar xəstəliklərin öyrənilməsi və dərmanların sınaqdan keçirilməsi üçün istifadə edilir, lakin tamölçülü insan orqanlarını əvəz edə bilmirlər.
“Times of India” də Consonun yaratdığını bildirdiyi materialın körpə, embrion və ya ayrıca insan klonu olmadığını vurğulayıb. Söhbət onun genetik məlumatını daşıyan, laboratoriyada çoxaldılan və müxtəlif hüceyrə tiplərinə çevrilə bilən hüceyrə xəttindən gedir.
Conson kök hüceyrə texnologiyasının artıq Parkinson xəstəliyi, ürək problemləri və görmə qabiliyyətinin bərpası üzrə klinik sınaqlarda tətbiq edildiyini də bildirib. Həqiqətən, Parkinson xəstələrinə iPSC mənşəli dopamin istehsal edən hüceyrələrin köçürülməsinin təhlükəsizliyini araşdıran erkən mərhələli klinik sınaqlar aparılır. Bununla belə, bu müalicələr hələ eksperimental xarakter daşıyır və geniş istifadəyə təsdiqlənmiş standart terapiya hesab olunmur.
Bütöv böyrək, qaraciyər, ağciyər və ya ürəyin insanın öz hüceyrələrindən yetişdirilərək transplantasiya edilməsi isə hələ elmi tədqiqat mərhələsindədir. Əsas problemlər arasında toxumaların qan damarları ilə təmin olunması, tam yetişməsi, təhlükəsizliyi, şiş yaranması riski və orqanizmdə düzgün işləməsi dayanır. Beynəlxalq elmi qaydalara əsasən, təsdiqlənməmiş kök hüceyrə müdaxilələri yalnız ciddi nəzarət olunan klinik tədqiqatlar çərçivəsində tətbiq edilməlidir.
Beləliklə, Brayan Consonun özünün “klonlandığı” barədə açıqlaması texniki baxımdan insan klonunun yaradılması demək deyil. Onun hüceyrələrinin iPSC texnologiyası ilə daha erkən inkişaf vəziyyətinə qaytarıldığı bildirilir. Bu hüceyrələrdən gələcəkdə fərdiləşdirilmiş müalicələrdə istifadə olunması mümkün sayılsa da, Conson üçün transplantasiyaya hazır əvəzedici orqanların yaradıldığına dair təsdiqlənmiş məlumat yoxdur.
