İsrail kəşfiyyatı İranın minlərlə uranzənginləşdirici sentrifuqanı Nətənz nüvə kompleksinin yaxınlığındakı yüksək dərəcədə qorunan yeraltı obyektə köçürdüyünü iddia edir.
MSNews.az xəbər verir ki, “The Wall Street Journal” ABŞ və İsrail rəsmilərinə istinadən bu qiymətləndirmənin Vaşinqtona təqdim edildiyini yazıb. Söhbət Kolang dağı kimi də tanınan “Pickaxe Mountain” kompleksindən gedir.
Mənbələrin sözlərinə görə, sentrifuqaların 2025-ci ilin iyununda baş vermiş 12 günlük müharibədən sonra dağın altındakı tunellərə daşındığı ehtimal olunur. Kompleksin təxminən 90–140 metr dərinlikdə, bərk qaya qatının altında yerləşdiyi bildirilir.
Bununla belə, sentrifuqaların obyektə həqiqətən yerləşdirilməsi və hazırda işlədilməsi müstəqil şəkildə təsdiqlənməyib. İran kompleksə Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin müfəttişlərinin girişinə icazə verməyib. Tehran yayılan iddialara münasibət bildirməyib.
Açıq mənbələrdən əldə olunan məlumatlar arasında da fərq mövcuddur. “Reuters” iyulun 15-də peyk təsvirlərini araşdıran Elm və Beynəlxalq Təhlükəsizlik İnstitutuna istinadən obyektin tikintisinin davam etdiyini, lakin həmin tarixə qədər istismara verilmədiyini yazmışdı.
“Pikaks” kompleksi Tehrandan təxminən 220 kilometr cənubda və Nətənz nüvə obyektindən iki kilometr məsafədə yerləşir. Onun tikintisinə 2020-ci ildə Nətənzdə baş vermiş təxribatdan sonra başlanıb. İran rəsmiləri əvvəlcə burada qabaqcıl sentrifuqaların istehsalı üçün daha böyük və müasir zal yaradılacağını bildirmişdilər.
MAQATE-nin hesablamasına əsasən, İran son genişmiqyaslı hücumlardan əvvəl 60 faizə qədər zənginləşdirilmiş 440,9 kiloqram urana sahib olub. Bu material daha da zənginləşdirilərsə, agentliyin hesablama meyarına görə təxminən 10 nüvə silahı üçün kifayət edə bilər. Lakin materialın nə qədərinin salamat qaldığı və hazırda harada saxlanıldığı tam müəyyən edilməyib.
60 faizədək zənginləşdirilmiş uran yüksək zənginləşdirilmiş material hesab olunsa da, adətən təxminən 90 faiz səviyyəsi silah dərəcəsi kimi qəbul edilir. Buna görə İranın hazırda “Pikaks” kompleksində uranı silah səviyyəsinə qədər zənginləşdirməsi barədə iddia təsdiqlənmiş fakt deyil.
MAQATE-nin iyun hesabatında İranın elan etdiyi dörd zənginləşdirmə obyektinə agentliyin giriş vermədiyi və buna görə sentrifuqaların, uran ehtiyatlarının və bəzi obyektlərin fəaliyyəti barədə tam məlumatın olmadığı bildirilib.
Kompleksin adi hava zərbələri ilə məhv edilməsinin son dərəcə çətin olduğu qiymətləndirilir. Ekspertlər obyektin mövcud ağır bunkerdağıdan bombaların imkanlarından daha dərində ola biləcəyini, lakin onun dəqiq quruluşunun ictimaiyyətə məlum olmadığını bildirirlər.
Obyektdə IR-6 və IR-8 sentrifuqalarının işləməsi, onun Ayətullah Əli Xameneinin göstərişi ilə 10 il ərzində tikilməsi və hazırda silah dərəcəli uran istehsal etməsi barədə yayılan əlavə iddialar da hələlik rəsmi və müstəqil təsdiqini tapmayıb.
