MSNews.az xəbər verir ki, Çin Milli Statistika Bürosunun məlumatına əsasən, 2025-ci ildə ölkədə 7,92 milyon uşaq doğulub. Doğum səviyyəsi hər min nəfərə 5,63 təşkil edib. İl ərzində 11,31 milyon ölüm qeydə alınıb və əhali 3,39 milyon nəfər azalaraq 1 milyard 404,89 milyona enib.
“Fortune” nəşri də bu göstəricinin 1949-cu ildən bəri ən aşağı səviyyə olduğunu yazıb. Məqalədə hazırkı demoqrafik meyillər davam edərsə, Çin əhalisinin əsrin ortalarında 1,25 milyard nəfərdən aşağı düşə biləcəyi qeyd olunur.
Demoqrafik problem realdır
Çində aşağı doğum səviyyəsi, əmək qabiliyyətli əhalinin azalması və yaşlıların sayının artması iqtisadiyyat üçün ciddi uzunmüddətli problemlər yaradır.
Beynəlxalq Valyuta Fondu əhalinin qocalması və məhsuldarlığın zəif artması səbəbindən Çinin potensial iqtisadi artımının orta müddətdə yavaşlayacağını bildirir. Fondun proqnozuna görə, ölkə iqtisadiyyatı 2025-ci ildə 5 faiz böyüdükdən sonra 2026-cı ildə artım 4,5 faizə enə bilər.
BVF-nin daha uzunmüddətli qiymətləndirməsində də demoqrafik vəziyyətin 2050-ci ilədək Çin iqtisadiyyatının artım sürətini əhəmiyyətli dərəcədə azaldacağı göstərilir.
Lakin iqtisadi artımın zəifləməsi ölkənin “yaxın on ildə məhv olacağı”, “zombi vəziyyətinə düşəcəyi” və ya dünya iqtisadiyyatının “qara dəliyinə çevriləcəyi” demək deyil. Bu ifadələr sosial şəbəkə paylaşımının müəllifinə aid siyasi və iqtisadi proqnozlardır.
BVF Çinin hazırda qlobal iqtisadi artımın təxminən 30 faizini təmin etdiyini və iqtisadiyyatının son illərdə müxtəlif şoklara qarşı dayanıqlılıq göstərdiyini bildirir.
“Bir ailə — bir uşaq” siyasəti yeganə səbəb deyil
Çində ailələrin əksəriyyətini bir uşaqla məhdudlaşdıran siyasət 1979-cu ildən etibarən tətbiq edilməyə başlayıb və 2016-cı ildə ümumi iki uşaq siyasəti ilə əvəz olunub. Bu proqram ölkənin bugünkü yaş və ailə strukturuna ciddi təsir göstərib.
Bununla belə, Çində doğum səviyyəsi həmin proqramdan əvvəl — 1970-ci illərdə də sürətlə azalırdı. Elmi araşdırmalar bu azalmanın yalnız bir hissəsinin “bir uşaq” siyasəti ilə izah olunduğunu göstərir. Stanford Universitetinin təqdim etdiyi araşdırmaya əsasən, həmin siyasət ümumi azalmanın təxminən 38 faizinə səbəb olub.
Hazırkı aşağı doğum səviyyəsinə uşaqların böyüdülməsi və təhsilinin baha olması, mənzil xərcləri, gec evlilik, iş həyatındakı təzyiq və gənclərin həyat tərzindəki dəyişikliklər də təsir edir.
Hanlar və Çin dilləri barədə iddia yanıltıcıdır
Paylaşımda Çinin 56 xalqdan ibarət “imperiya” olduğu və şimal ilə cənub hanlarının hətta mandarin dilində bir-birini anlamadığı iddia edilir.
Rəsmi siyahıda Çində 56 etnik qrup tanınır. 2020-ci il siyahıyaalmasına görə, hanlar ölkə əhalisinin 91,11 faizini, digər etnik qruplar isə 8,89 faizini təşkil edib.
Çinin müxtəlif bölgələrində mandarin, kanton, min, vu və digər yerli dil formaları mövcuddur. Onların bəziləri öz yerli formasında danışıldıqda qarşılıqlı anlaşılmaya bilər. Bu, dilçilikdə tanınan faktdır.
Ancaq bundan şimal və cənub sakinlərinin standart mandarin dilində danışa bilmədiyi nəticəsi çıxmır. Standart mandarin — putunxua ölkənin ümumi ünsiyyət və təhsil dilidir. Regional tələffüz ilə standart mandarin eyni anlayış deyil.
Çinin dağılacağı barədə sübut yoxdur
Aşağı doğum səviyyəsinin pensiya sistemi, səhiyyə xərcləri, əmək bazarı, daşınmaz əmlak və daxili tələbat üçün ciddi nəticələri ola bilər. Çin hökuməti buna görə doğuş subsidiyaları, uşaq baxımı yardımları və pensiya yaşının dəyişdirilməsi kimi tədbirlər həyata keçirir.
Lakin demoqrafik göstəricilər əsasında Çinin parçalanacağı, vətəndaş müharibəsinə sürüklənəcəyi və ya Tayvanla mümkün qarşıdurmaya qədər mövcudluğunu itirəcəyi barədə nəticə çıxarmaq mümkün deyil. Bu iddiaları təsdiqləyən demoqrafik və ya iqtisadi hesabat yoxdur.
Nəticə
Çində doğum səviyyəsinin 1949-cu ildən bəri ən aşağı həddə düşməsi barədə məlumat doğrudur.
Ölkənin əhalisi azalır və sürətlə qocalır. Bu proses iqtisadi artımı zəiflədə, sosial xərcləri artıra və əmək bazarında problemlər yarada bilər.
Lakin Çinin yaxın zamanda “dağılacağı”, “zombi iqtisadiyyata” çevriləcəyi və etnik münaqişələrlə üzləşəcəyi barədə fikirlər fakt deyil, müəllifin spekulyativ siyasi şərhidir.
