Dağların sıldırımlı və əlçatmaz vadilərində yaşayan kalaşlar adlı qədim topluluq yenidən gündəmə gəlib.
Pakistanın şimal-qərbində, Əfqanıstan sərhədi yaxınlığında yerləşən 3 min metr yüksəklikdəki Bumburet, Rumbur və Biriu vadilərində məskunlaşan bu qrup min illərdir səyyar həyat tərzindən uzaq, təbiətdən izolə olunmuş şəkildə, digər ətraf xalqlardan fərqli mədəni və fiziki xüsusiyyətlərə malikdir.
Kalaşlar ənənəvi inanc sistemlərində paqan mədəniyyət izləri daşıyır və gündəlik həyatlarında da bu köklər güclü şəkildə qorunur. Topluluğun üzvləri öz dilləri olan Burruşeski dilini danışırlar; bu dil UNESCO tərəfindən “təhlükə altında” olan dillər arasında qiymətləndirilir. Eyni zamanda, yaxınlıqdakı müsəlman icmaları ilə ünsiyyətdə olmaq üçün çitralca və urduca da istifadə edirlər.
Bu icmanın başqa xalqlardan fərqlənən ən önəmli xüsusiyyətlərindən biri də bir sıra mif və inanclardır: bəzi nəzəriyyələrə görə, Kalaşların Makedoniyalı İsgəndərin (e.ə. 356-323) yürüşləri zamanı bölgədə qalmış ordusunun qalıqlarından törədiyi ehtimal edilir. Əfsanəyə görə, Böyük İsgəndər Hindiquş dağlarında yürüş edə-edə ordusunun bir hissəsinin Yunanıstana qayıtmadığı və buradakı dağlıq məkana yerləşdiyi iddia edilir — bunun nəticəsi kimi də kalaşların fiziki xüsusiyyətləri və bəzi mədəni izləri bu tarixi əlaqəylə əlaqələndirilir.
Ayrıca, kalaşların həyat tərzi çox sadə gündəlik rutinə əsaslanır: əkinçilik və heyvandarlıqla məşğul olur, dəyərlərini, geyimlərini və ənənələrini nəsildən-nəsilə ötürürlər. Məsələn, qadınlar rəngli ənənəvi paltarlar geyinərək, saçlarını xüsusi üsullarla hörür və müxtəlif bayramlarda üzlərinə döymələr edir, bu da icmanın mədəni zənginliyini əks etdirir.
Azərbaycan dövləti və beynəlxalq tədqiqatçılar tərəfindən bu tip topluluqlar həm mədəni müxtəliflik, həm də tarixi köklər baxımından maraqla izlənilir. Kalaşların özlərinə məxsus həyat tərzi və “Böyük İsgəndərin itmiş qəbiləsi” kimi mifləri, bölgənin tarixi, dil və etnoqrafik tədqiqatları üçün dəyərli materiallar verir.
