Tarixdə bəzi hərbi və diplomatik qarşıdurmalar qeyri-adi adları və başlanma səbəbləri ilə yadda qalıb; vedrə, it, donuz və futbol matçı ilə əlaqələndirilən bu hadisələr sonradan əfsanələrlə zənginləşdirilib.
Əslində isə onların bir çoxunun arxasında sərhəd mübahisələri, siyasi rəqabət, milli qarşıdurmalar və uzunmüddətli sosial problemlər dayanırdı.
Líjar–Fransa “müharibəsi”
1883-cü ildə İspaniya kralı XII Alfonso Parisə səfəri zamanı küçələrdə etiraz, fitə basılma və təhqirlərlə qarşılaşmışdı. Buna qəzəblənən İspaniyanın Əndəlüs bölgəsindəki kiçik Líjar qəsəbəsinin bələdiyyəsi oktyabrın 14-də Fransaya simvolik şəkildə müharibə elan etmişdi.
Heç bir hərbi əməliyyat keçirilmədi və Fransanın bu “müharibədən” xəbərdar olub-olmadığı belə aydın deyil. Münaqişə 1976-cı və ya 1981-ci ildə deyil, müharibə elanının yüzilliyində — 1983-cü ildə keçirilən mərasimlə simvolik şəkildə başa çatdırıldı. Əndəlüsün rəsmi turizm portalı həmin il sülh sənədinin imzalandığını bildirir.
“Oğurlanmış vedrə müharibəsi”
1325-ci ildə Bolonya ilə Modena arasında baş vermiş qarşıdurmanın adi bir taxta vedrəyə görə başladığı barədə məşhur əhvalat doğru deyil.
Münaqişə Şimali İtaliyada papa tərəfdarı qvelflərlə imperator tərəfdarı gibellinlər arasında uzun sürən siyasi və ərazi mübarizəsinin bir hissəsi idi. Modenalılar Zappolino döyüşündə Bolonya qüvvələrini məğlub etdikdən sonra vedrəni hərbi qənimət kimi aparmışdılar.
Modenanın rəsmi məlumatında vedrə qələbənin rəmzi və döyüş qəniməti kimi təqdim edilir. Orijinal vedrə Modena bələdiyyə sarayında, onun surəti isə Ghirlandina qülləsində saxlanılır.
Beləliklə, vedrə müharibənin səbəbi deyil, sonradan şair Alessandro Tassoninin satirik əsəri ilə məşhurlaşmış simvol olub.
Paraqvay müharibəsi
1864–1870-ci illərdə Paraqvay Braziliya, Argentina və Uruqvaydan ibarət Üçlü İttifaqla müharibə aparıb. Prezident Fransisko Solano Lopesin Napoleon Bonaparta heyranlıq göstərdiyi barədə məlumatlar olsa da, müharibənin onun döyüş təcrübəsi qazanmaq istəməsi və ya “heç bir səbəb olmadan” qonşularına hücum etməsi ilə izah edilməsi düzgün deyil.
Müharibənin səbəbləri Uruqvaydakı vətəndaş qarşıdurması, Braziliyanın bu ölkəyə müdaxiləsi, regional güc balansı, çaylardan istifadə və həll edilməmiş sərhəd mübahisələri ilə bağlı idi. Paraqvay əvvəlcə Braziliyaya qarşı hərəkətə keçmiş, Argentina ərazisindən qoşun keçirməyə icazə vermədikdən sonra Argentina ilə də müharibəyə başlamışdı.
Müharibə Paraqvay üçün fəlakətli nəticələndi. Əhalinin böyük hissəsi, xüsusən kişilər həlak oldu, ölkənin iqtisadiyyatı və infrastrukturu dağıldı. Bununla belə, kişi əhalisinin dəqiq 90 faizinin öldüyü barədə məşhur rəqəm tarixçilər arasında mübahisəlidir və etibarsız ilkin siyahıyaalma məlumatlarına əsaslana bilər. Müasir hesablamalar bir-birindən ciddi şəkildə fərqlənir.
“Başıboş it müharibəsi”
1925-ci ilin oktyabrında Yunanıstan–Bolqarıstan sərhədində baş verən Petriç insidenti xalq arasında “Başıboş it müharibəsi” adlandırılır.
Versiyalardan birinə görə, yunan əsgəri sərhədi keçən itinin arxasınca Bolqarıstan ərazisinə daxil olub və bolqar sərhədçisi tərəfindən vurulub. Sonrakı atışmada başqa hərbçilər də həlak olub. Lakin hadisənin dəqiq başlanğıcı barədə Yunanıstan və Bolqarıstan tərəflərinin məlumatları bir-birindən fərqlənirdi.
Yunanıstan ordusu oktyabrın 22-də Bolqarıstan ərazisinə daxil olaraq bir neçə kəndi tutub, lakin Petriç şəhərini tam ələ keçirə bilməyib. Millətlər Cəmiyyətinin müdaxiləsindən sonra atəşkəs əldə olunub və yunan qoşunları geri çəkilib. Yunanıstan Bolqarıstana 30 milyon leva — həmin dövrdə təxminən 45 min funt sterlinq kompensasiya ödəməli olub.
Aroostook “müharibəsi”
1838–1839-cu illərdə ABŞ-ın Men ştatı ilə Britaniyanın Şimali Amerikadakı əraziləri arasında sərhəd və meşə resursları üzərində gərginlik yaşanıb.
Hadisə “Aroostook müharibəsi” adlandırılsa da, tərəflər arasında böyük döyüş baş verməyib. Həm Men milisi, həm də Britaniya qüvvələri mübahisəli əraziyə yerləşdirilib, bəzi ağac kəsənlər saxlanılıb və qarşıdurma silahlı toqquşma həddinə çatıb.
Məsələ 11 ay sonra tam həll edilmədi. Müvəqqəti razılaşmadan sonra sərhəd yalnız 1842-ci il Vebster–Eşbörton müqaviləsi ilə müəyyənləşdirildi. Britaniya bütün Men ərazisini ABŞ-a vermədi; mübahisəli torpaq tərəflər arasında bölündü. ABŞ 7 015, Britaniya isə 5 012 kvadrat mil ərazi əldə etdi.
Donuz müharibəsi
1859-cu ildə ABŞ və Britaniya arasında San-Xuan adalarına sahiblik məsələsi üzrə böhran yaşandı.
Məşhur hekayənin əksinə olaraq, donuzu britaniyalı əsgər deyil, adada yaşayan amerikalı fermer Layman Katlar vurmuşdu. Donuz Britaniyanın Hudson Körfəzi Şirkətinə məxsus idi və Katların kartof sahəsinə girirdi.
Hadisə adanın suverenliyi barədə çoxdan mövcud olan mübahisəni alovlandırdı. ABŞ adaya hərbçilər, Britaniya isə döyüş gəmiləri göndərdi. Buna baxmayaraq, tərəflər bir-birinə atəş açmadı və böhranın yeganə qurbanı donuz oldu.
Aktiv hərbi qarşıdurma 1859-cu ilin iyulundan oktyabrınadək davam etsə də, adanın kimə məxsus olması yalnız 1872-ci ildə beynəlxalq arbitrajla ABŞ-nin xeyrinə həll edildi.
335 illik “müharibə”
1651-ci ildə İngiltərə vətəndaş müharibəsi zamanı Niderland donanması kral tərəfdarlarının nəzarətində olan Silli adalarından kompensasiya tələb edib. Rəvayətə görə, tələb qəbul edilmədikdən sonra holland admiralı Maarten Tromp adalara müharibə elan edib.
Döyüş baş verməyib və holland donanması qısa müddət sonra bölgədən ayrılıb. Sülh sənədinin imzalanmadığı barədə yerli əfsanə isə əsrlərlə yaşayıb.
1986-cı il aprelin 17-də Niderlandın Britaniyadakı səfiri və Silli Adaları Şurasının rəhbəri simvolik sülh sənədi imzalayıblar. Lakin tarixçilərin bir hissəsi admiralın müharibə elan etmək səlahiyyətinin olmadığını və 1654-cü il İngiltərə–Niderland müqaviləsinin istənilən halda məsələni bağladığını bildirir. Buna görə “335 illik müharibə” daha çox tarixi-legendar hadisə hesab olunur.
Futbol müharibəsi
1969-cu ildə Honduras və Salvador arasında baş verən müharibə “Futbol müharibəsi” adlandırılsa da, qarşıdurma Salvadorun bir matçda məğlub olmasına görə başlamayıb.
Komandalar 1970-ci il dünya çempionatının seçmə mərhələsində üç dəfə qarşılaşmışdılar. Honduras ilk oyunu, Salvador isə ikinci və həlledici üçüncü oyunu qazanmışdı.
Matçlar zamanı baş verən zorakılıqlar gərginliyi artırsa da, müharibənin əsas səbəbləri Hondurasdakı torpaq islahatı, ölkədə yaşayan salvadorlu miqrantlara qarşı təzyiqlər, sərhəd mübahisələri və iki ölkə arasındakı siyasi-iqtisadi qarşıdurma idi. ABŞ Dövlət Departamentinin tarixi sənədlərində də münasibətlərin salvadorlu miqrantlara qarşı zorakılıqlar fonunda pisləşdiyi göstərilir.
Salvador ordusu 1969-cu il iyulun 14-də Hondurasa hücum etdi. Təxminən yüz saat davam edən döyüşlər Amerika Dövlətləri Təşkilatının vasitəçiliyi ilə dayandırıldı. Atəşkəs Vaşinqtonda OAS çərçivəsində razılaşdırıldı; bu, təkcə ABŞ-nin vasitəçiliyi deyildi.
Moldova–Dnestryanı müharibəsi
SSRİ-nin dağılması dövründə Moldovanın mərkəzi hakimiyyəti ilə Dnestryanı bölgədəki separatçı qüvvələr arasında siyasi, etnik, dil və geosiyasi ziddiyyətlər dərinləşdi.
Silahlı qarşıdurma 1992-ci ildə genişləndi. Dnestryanı qüvvələr Rusiyanın 14-cü ordusunun elementləri və müxtəlif kazak dəstələri tərəfindən dəstəklənirdi. Moldova hökuməti isə ölkənin ərazi bütövlüyünü bərpa etməyə çalışırdı.
Moldova Prezidenti Maya Sandu bu hadisəni ölkənin Dnestryanı bölgəsində baş vermiş “qısa, lakin faciəli müharibə” kimi xarakterizə edib.
Tərəflərin gündüz döyüşüb gecələr birlikdə içki içməsi barədə hekayələr bəzi iştirakçıların xatirələrində və media materiallarında yer alır. Lakin bunu bütün cəbhəyə aid edilmiş, sənədləşdirilmiş ümumi praktika kimi təqdim etmək olmaz; daha çox müharibənin qarışıq şəxsi münasibətlərini göstərən anekdotdur.
“Dəvəquşu müharibəsi” deyil, Emu müharibəsi
1932-ci ildə Avstraliyanın qərbində məhsullara zərər vuran təxminən 20 min emuya qarşı hərbi pulemyotlardan istifadə edilən əməliyyat keçirilib.
Emular dəvəquşu deyil; Avstraliyaya məxsus ayrıca iri, uça bilməyən quş növüdür. Hökumət ölkəyə və ya quşlara hüquqi mənada müharibə elan etməyib. Bu, fermerlərin müraciətindən sonra həyata keçirilən zərərvericilərə qarşı hərbi dəstək əməliyyatı idi.
Əməliyyat yalnız yeddi gün deyil, fasilə ilə iki mərhələdə bir neçə həftə davam edib. Hərbçilərin yekun hesabatına görə, 9 860 patronla 986 emu öldürülüb; əlavə 2 500 quşun yaralanaraq sonradan öldüyü ehtimal edilib. Buna görə internetdə yayılan “2 500 emu öldürüldü” rəqəmi təsdiqlənmiş ölüm sayı deyil.
Əməliyyat əsas məqsədinə çatmadığı üçün sonradan ironik şəkildə emuların “qələbəsi” kimi tarixə düşüb.
