İnternet infrastrukturunda istifadə olunan PHP proqramlaşdırma dilində aşkarlanmış iki kritik təhlükəsizlik boşluğu Avropa ölkələrində genişmiqyaslı ehtiyat tədbirlərinə səbəb olub. Almaniya, Fransa və digər dövlətlərdə bir sıra hökumət qurumları, xəstəxanalar və şirkətlər mümkün kiberhücumların qarşısını almaq üçün internet xidmətlərini müvəqqəti dayandırıblar. Hadisə rəqəmsal xidmətlərin nə qədər həssas ola biləcəyini yenidən gündəmə gətirib.
MSNews.az xəbər verir ki, problem oktyabrın 21-də PHP proqramlaşdırma dilində iki kritik zəifliyin aşkarlanmasından sonra yaranıb. “Reuters” agentliyinin məlumatına görə, təhlükəsizlik xəbərdarlığının ardınca Avropa, Asiya və Şimali Amerikada çoxsaylı təşkilat öz internet resurslarına girişi məhdudlaşdırıb.
Aşkarlanan CVE-2026-109618 və CVE-2026-109619 nömrəli boşluqlar kibercinayətkarlara həssas serverlərdə istifadəçi hesabına daxil olmadan zərərli proqram kodu icra etmək imkanı yarada bilərdi.
Avropa Komissiyası, Avropa İttifaqının Kibertəhlükəsizlik Agentliyi (ENISA), Europol və CERT-EU birgə bəyanat yayaraq təşkilatları təcili təhlükəsizlik yeniləmələri quraşdırmağa çağırıblar.
Qurumlar yeniləmələri dərhal tətbiq edə bilməyən təşkilatlara həssas internet xidmətlərini müvəqqəti olaraq ictimai şəbəkədən ayırmağı tövsiyə ediblər.
Ən diqqətçəkən hadisələrdən biri Almaniyanın paytaxtı Berlində yerləşən məşhur “Charité” universitet klinikasında qeydə alınıb.
Klinika oktyabrın 21-də rəsmi internet saytını, Berlin Səhiyyə İnstitutunun saytını və bir sıra digər resurslarını profilaktik məqsədlə bağlayıb. Bu səbəbdən xəstələrin internet üzərindən qəbul üçün qeydiyyatdan keçməsi müvəqqəti mümkün olmayıb.
Bununla belə, klinikanın nümayəndələri kiberhücum baş vermədiyini və məhdudiyyətlərin tibbi xidmətlərin göstərilməsinə təsir etmədiyini açıqlayıblar.
Fransada isə Daxili İşlər Nazirliyi ölkənin müxtəlif bölgələrində fəaliyyət göstərən prefekturaların internet saytlarını müvəqqəti bağlayıb. Paris meriyası da eyni səbəbdən bəzi rəqəmsal xidmətlərə girişi məhdudlaşdırıb.
Belçika, Niderland, Finlandiya və Çexiyada da hökumət qurumları və digər təşkilatlar oxşar tədbirlər görüblər.
Niderlandda Rotterdam limanının, dövlət xidmətləri portalının, futbol federasiyasının və bir sıra xəstəxanaların internet resursları məhdudiyyətlərdən təsirlənib.
Bəs iki proqram təminatı boşluğu niyə bu qədər geniş təsir yarada bilib?
Səbəb PHP-nin dünya miqyasında son dərəcə geniş istifadə olunmasıdır. Bu proqramlaşdırma dili internet saytlarının server tərəfində işləyən hissələrinin hazırlanmasında istifadə edilir.
“W3Techs” platformasının noyabrın 10-na olan statistikasına əsasən, server tərəfində istifadə edilən proqramlaşdırma dili müəyyənləşdirilə bilən saytların 68,9 faizi PHP-dən istifadə edir. Buraya xəbər portalları, bloqlar, elektron ticarət platformaları və müxtəlif rəqəmsal xidmətlər daxildir.
Bu göstərici PHP-nin internet infrastrukturunda nə qədər geniş yayıldığını göstərsə də, həmin saytların hamısının aşkar edilmiş zəifliklərdən təsirləndiyi anlamına gəlmir.
Hadisə Almaniyada rəqəmsal xidmətlərin dayanıqlığı və Avropanın texnoloji müstəqilliyi ilə bağlı daha geniş müzakirələrə də səbəb olub.
Almaniyada dövlət xidmətlərinin müəyyən hissəsində kağız sənədləşmə və ənənəvi rabitə vasitələri hələ də istifadə edilsə də, səhiyyə, nəqliyyat, hüquq və dövlət idarəçiliyi sahələrində çoxsaylı xidmətlər rəqəmsal sistemlərdən asılıdır.
Eyni zamanda, Avropanın ABŞ texnologiya şirkətlərindən asılılığı və kritik rəqəmsal xidmətlərin mümkün siyasi, texniki və ya təhlükəsizlik böhranları şəraitində necə qorunacağı məsələsi də müzakirə olunur.
Lakin ABŞ administrasiyasının istənilən vaxt vahid mexanizmlə Avropanın bütün internetini söndürə biləcəyi barədə fikirlərin texniki əsası təsdiqlənməyib. İnternet müxtəlif ölkələrdə yerləşən çoxsaylı müstəqil şəbəkə və infrastrukturlardan ibarətdir.
Qeyd edək ki, PHP-nin təhlükəsizlik boşluqları üçün yeniləmələr oktyabrın 21-də yayımlanıb. Bir çox təşkilat xidmətlərini məhz bu yeniləmələr tətbiq edilənədək profilaktik məqsədlə dayandırıb. Hadisə internetin bütövlükdə çökməsi deyil, geniş istifadə olunan proqram təminatındakı zəifliklərin yaratdığı beynəlxalq təhlükəsizlik böhranı kimi qiymətləndirilir.
