Danimarkanın yeni hökuməti Qrenlandiya və Farer adaları üçün xarici siyasət sahəsində səlahiyyətlərin genişləndirilməsi barədə razılıq əldə etməyi planlaşdırır.
MSNews.az xəbər verir ki, bu barədə Danimarka mediasına istinadən xarici KİV-lər məlumat yayıb.
Məlumata görə, Baş nazir Mette Frederiksenin yeni hökuməti Danimarka Krallığı daxilində Qrenlandiya və Farer adaları ilə əməkdaşlıq modelini yeniləmək, bu ərazilərə beynəlxalq arenada daha geniş söz haqqı vermək niyyətindədir.
“Reuters” yazır ki, Frederiksenin yeni hökumət proqramında Danimarka, Qrenlandiya və Farer adalarından ibarət krallığın gələcəyinin bu üç ölkənin öz qərarı ilə müəyyən olunacağı vurğulanır. Sənəddə krallığın suverenliyi, ərazi bütövlüyü və öz müqəddəratını təyinetmə hüququnun müdafiə ediləcəyi qeyd olunur.
Bu məsələ Arktikaya artan geosiyasi maraq fonunda gündəmə gəlib. Xüsusilə, ABŞ prezidenti Donald Trampın Qrenlandiya ilə bağlı açıqlamaları Kopenhagendə, Nuukda və Torşhavnda daha həssas siyasi müzakirələrə səbəb olub.
“The Guardian”ın məlumatına görə, Danimarkanın yeni hökumətinin əsas prioritetlərindən biri ABŞ-ın Qrenlandiya ilə bağlı təzyiqinə qarşı çıxmaq və krallığın daxili balansını qorumaqdır.
Qrenlandiya və Farer adaları uzun müddətdir xarici siyasət sahəsində daha geniş imkanlar tələb edir. Bu tələblərə xarici hökumətlərlə, beynəlxalq təşkilatlarla və regional qurumlarla daha birbaşa əlaqə qurmaq, həmçinin öz maraqlarını beynəlxalq platformalarda daha sərbəst təmsil etmək daxildir.
“High North News” yazır ki, Farer adalarının baş naziri Aksel V. Yohannesen xarici siyasət sahəsində daha geniş səlahiyyətlərin vacib olduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə, Farer adaları WTO, Nordic Council, Nordic Council of Ministers və EFTA kimi təşkilatlarda özünü daha aktiv şəkildə təmsil etmək istəyir.
Qrenlandiyanın baş naziri Yens-Frederik Nielsen də eyni istiqamətdə mövqe bildirib. O, Qrenlandiyanın uzun müddətdir xarici siyasətdə daha çox səlahiyyət və krallıq daxilində bərabərlik istədiyini deyib.
Mette Frederiksen isə Danimarka Krallığının “modernləşdirilməli” olduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə, çətin dövrdə Danimarka, Qrenlandiya və Farer adaları birlikdə qalmalı, lakin əməkdaşlıq daha bərabər əsaslar üzərində qurulmalıdır.
Bununla belə, məsələ hüquqi baxımdan həssasdır. Danimarka Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmi məlumatına görə, Danimarka Konstitusiyasına əsasən beynəlxalq hüquqi öhdəliklər götürmək və xarici siyasəti aparmaq səlahiyyəti Danimarka Krallığı orqanlarına məxsusdur.
Danimarka Baş nazirliyinin rəsmi izahında da bildirilir ki, Qrenlandiyanın özünüidarə aktı xarici siyasət məsələlərində müəyyən qaydalar nəzərdə tutsa da, Danimarka hökumətinin və Folketingin konstitusion səlahiyyətlərini məhdudlaşdırmır.
Bu səbəbdən mümkün razılaşmanın tam müstəqil xarici siyasət hüququ deyil, daha çox diplomatik iştirakın, beynəlxalq danışıqlarda təmsilçiliyin və müəyyən sahələr üzrə səlahiyyətli danışıqların genişləndirilməsi formasında olacağı gözlənilir.
Britaniya Parlamentinin araşdırma sənədində də qeyd olunur ki, Qrenlandiya və Farer adaları son illərdə Danimarka nümayəndə heyətlərində, o cümlədən Arctic Council və Nordic Council kimi regional qurumlarda daha görünən rol qazanıb. 2021-ci ildə Danimarka, Qrenlandiya və Farer adaları arasında xarici, təhlükəsizlik və müdafiə siyasəti üzrə xüsusi əlaqələndirmə qrupu yaradılıb.
Yeni təşəbbüs Danimarka Krallığı daxilində konstitusion balansı dəyişə bilər. Çünki Qrenlandiya və Farer adalarının diplomatik muxtariyyətinin genişlənməsi onların gələcəkdə daha müstəqil siyasi subyekt kimi çıxış etməsinə şərait yarada bilər.
Bu, xüsusilə Arktika təhlükəsizliyi, enerji resursları, dəniz yolları, müdafiə infrastrukturu və ABŞ-la münasibətlər kontekstində mühüm əhəmiyyət daşıyır. Qrenlandiya Arktika regionunda strateji mövqeyə malikdir, Farer adaları isə Şimali Atlantikada təhlükəsizlik və logistika baxımından önəmli ərazi sayılır.
Hazırda Kopenhagenin Nuuk və Torşhavnla hansı konkret hüquqi mexanizm üzrə razılaşma hazırladığı tam açıqlanmayıb. Lakin prosesin Danimarka Krallığı daxilində daha bərabər və çevik idarəetmə modelinə keçid cəhdi kimi qiymətləndirildiyi bildirilir.
