Çin Xalq Azadlıq Ordusu ilə əlaqəli tədqiqatçılar ABŞ şirkətlərinin hazırladığı qabaqcıl süni intellekt modellərinin nəticələrindən yerli müdafiə sistemlərinin təkmilləşdirilməsində istifadə edirlər.
MSNews.az xəbər verir ki, “Reuters” 80-dən çox Çin elmi məqaləsi və patentini araşdıraraq “OpenAI” və “Anthropic” modellərinin nəticələrinin daha kiçik, xüsusi təyinatlı sistemlərin hazırlanmasında istifadə olunduğunu müəyyənləşdirib. Sənədlər pilotsuz uçuş aparatları, müşahidə, kiberəməliyyatlar, hədəflərin tanınması və taktiki qərarvermə ilə bağlı layihələri əhatə edir.
Bu proses “model distillasiyası” adlandırılır. Metod zamanı böyük və güclü “müəllim” modelin yaratdığı cavablar, kod nümunələri və sintetik məlumatlar daha kiçik “tələbə” modelin təlimində istifadə olunur. Kiçik model ilkin sistemin çəkilərini, arxitekturasını və bütün imkanlarını əldə etmir, lakin seçilmiş tapşırıqları daha az hesablama resursu ilə yerinə yetirməyi öyrənir.
Vaşinqtonda yerləşən “Jamestown Foundation”ın topladığı materiallar da araşdırmaya daxil edilib. Fondun eksperti Sanni Çeunq 60-dan çox elmi işi təhlil edib, “Reuters” isə əlavə olaraq təxminən iki düzən hərbi layihəni müəyyənləşdirib. Araşdırmaya əsasən, Çin hərbi institutları Qərb modellərinin yalnız düzgün cavablarını deyil, tapşırığa yanaşma və nəticə çıxarma üsullarını da daha kiçik sistemlərə ötürməyə çalışırlar.
Bununla belə, “düşünmə məntiqinin köçürülməsi” ifadəsi modelin daxili kodunun və ya bütün mexanizminin ələ keçirilməsi demək deyil. Söhbət modelin açıq şəkildə təqdim etdiyi cavablar və addım-addım izahlar əsasında müəyyən davranışların təqlid edilməsindən gedir. Distillasiya edilmiş sistemlər ilkin qabaqcıl modellərdən daha zəif olur və yalnız seçilmiş imkanları mənimsəyir.
Araşdırmada göstərilən nümunələrdən biri Pekində yerləşən Çin Xalq Azadlıq Ordusunun 96941 saylı bölməsi ilə bağlıdır. Hərbi kəşfiyyat və kiberəməliyyatlarla əlaqələndirilən bölmənin tədqiqatçıları “OpenAI”-nin “GPT-3.5” modelindən həssas hərbi proqram kodunun xülasələrini hazırlamaq üçün istifadə ediblər. Daha sonra həmin xülasələr Çin ordusunun qapalı şəbəkələrində işləyə bilən yerli modelin təliminə daxil edilib.
Tədqiqatçıların sözlərinə görə, xarici modellərin məxfi məlumatları birbaşa emal etməsi təhlükəsizlik baxımından uyğun sayılmayıb. Buna görə ABŞ modelindən əldə olunan ümumiləşdirilmiş materiallar əsasında internet bağlantısı tələb etməyən və məlumatları Çin hərbi şəbəkəsindən kənara çıxarmayan ayrıca sistem hazırlanıb.
Çin Milli Müdafiə Texnologiyaları Universitetinin 2024-cü il araşdırmasında isə təsvirlərin emalı üçün nəzərdə tutulmuş modelin kiçildilərək pilotsuz uçuş aparatlarına yerləşdirilməsi təsvir olunub. Sistem rabitənin kəsildiyi şəraitdə dronlara canlı videonu təhlil etmək, naviqasiyanı dəstəkləmək və mümkün hədəflərlə bağlı qərarlar vermək imkanı yaradır.
Çin Hərbi Elmlər Akademiyasının tədqiqatçıları oxşar texnologiyadan dronların, gəmilərin və pilotsuz sualtı aparatların iştirak etdiyi simulyasiya edilmiş dəniz əməliyyatlarında istifadə ediblər. Distillasiya edilmiş hədəf tanıma modeli məhdud hesablama imkanlarına malik taktiki avadanlıqda işlədilib.
Şimali Çin Universitetinin silah sənayesi ilə əlaqəli tədqiqatçıları isə “Anthropic”-in “Claude 3 Haiku” modelindən sosial şəbəkə paylaşımlarını təsnif edən sistem üçün sintetik təlim məlumatları yaratmaq məqsədilə yararlanıblar. Anthropic Çində və Pekinin nəzarətində olan şirkətlərə “Claude” platformasına kommersiya çıxışı vermədiyini, məhdudiyyətlərin pozulmasını aşkarlamaq üçün nəzarət sistemlərindən istifadə etdiyini bildirib.
“Anthropic”-in məlumatına görə, Çin süni intellekt şirkətləri saxta hesablar və vasitəçi xidmətlər vasitəsilə milyonlarla sorğu göndərərək “Claude”un proqramlaşdırma, alətlərdən istifadə və mürəkkəb nəticə çıxarma imkanlarını əldə etməyə çalışıblar. Şirkət belə yollarla hazırlanmış modellərdə ilkin sistemlərdəki təhlükəsizlik məhdudiyyətlərinin qorunmaya biləcəyi barədə xəbərdarlıq edib.
“OpenAI” də platformasında müşahidə edilən zərərli distillasiya fəaliyyətinin böyük hissəsinin Çin, daha az hissəsinin isə Rusiya ilə əlaqəli olduğunu açıqlayıb. Şirkətin ABŞ Konqresinə təqdim etdiyi sənəddə Çin aktorlarının giriş məhdudiyyətlərindən yayınmaq üçün üçüncü tərəf xidmətlərindən və mənbəni gizlədən texniki üsullardan istifadə etdiyi bildirilib.
“OpenAI” distillasiyanın özünün geniş istifadə olunan və qanuni tətbiqlərə malik süni intellekt metodu olduğunu vurğulayır. Mübahisə qapalı kommersiya modellərinin nəticələrinin icazəsiz və kütləvi şəkildə toplanaraq rəqib sistemlərin yaradılmasında istifadə edilməsindən qaynaqlanır.
ABŞ rəsmiləri belə fəaliyyətlərin ixrac məhdudiyyətlərinin təsirini zəiflədə, kommersiya sirri və əqli mülkiyyət hüquqları ilə bağlı problemlər yarada biləcəyini bildirirlər. Çin isə ittihamları rədd edərək Vaşinqtonu süni intellekt sahəsində üstünlüyünü qorumaq üçün “texnoloji hegemonluq” siyasəti aparmaqda günahlandırır.
Distillasiya Çinə daha ucuz, kiçik və qapalı hərbi şəbəkələrdə işləyə bilən sistemlər hazırlamaq imkanı versə də, bu, ölkənin qabaqcıl ABŞ süni intellektindən tam müstəqillik əldə etməsi demək deyil. Ekspertlərə görə, qabaqcıl modelləri sıfırdan hazırlamaq üçün yenə də böyük hesablama gücü, yüksək səviyyəli yarımkeçiricilər, məlumat və mühəndislik infrastrukturu tələb olunur.
