Narsiss əfsanəsi Yunan mifologiyasında xüsusi yer tutur və bir çox tədqiqatçı tərəfindən Qədim Yunanıstanda poetik düşüncənin ən erkən nümunələrindən biri hesab olunur. Təxminən 2700 ildən artıq yaşı olan bu hekayənin müəllifliyi barədə dəqiq fikir birliyi yoxdur və müxtəlif dövrlərdə bir neçə müəllifin adı ilə əlaqələndirilir.
Əfsanənin ən məşhur versiyası Roma şairi Ovid tərəfindən qələmə alınıb. Ovid yunan mənşəli olmasa da, Qədim Roma ədəbiyyatının ən böyük nümayəndələrindən biri sayılır və onun 15 kitabdan ibarət “Metamorphoses” əsərinin üçüncü kitabında Narsiss haqqında geniş məlumat verilir. Bununla yanaşı, e.ə. I əsrdə yaşamış yunan şairi Kononun bu mövzuda Oviddən daha əvvəl yazdığı iddia olunur. Həmçinin, əfsanənin müəllifi kimi Pausanias və Parfeniusun adları da çəkilir.
Rəvayətə görə, Narsiss qeyri-adi gözəlliyə malik bir gənc idi və onu görən bütün qızlar, xüsusilə nimfalar dərhal ona vurulurdular. Məşhur kahin Tiresiy Narsissə yalnız bir şərtlə uzun ömür vəd etmişdi: əgər o, heç vaxt öz əksini görməsə. Lakin bu xəbər Narsissin lovğalığını daha da artırmışdı. O, heç kimi sevmir, lakin sevilməkdən böyük həzz alırdı.
Bu hekayədə mühüm fiqurlardan biri nimfa Exodur. Exo gözəl səsi olan, lakin yalnız başqasının dediklərini təkrarlaya bilən nimfa idi. O, ov zamanı gənc Narsissi görür və ona aşiq olur, lakin hisslərini ifadə edə bilmir. Aralarında baş verən dialoq Exonun faciəsini açıq şəkildə göstərir. Narsissin söylədiyi sözlər Exo tərəfindən təkrarlandıqca, o, sevgisini yalnız əks-səda şəklində ifadə edə bilir. Exo Narsissə sarılmaq istədikdə isə, o, soyuqqanlılıqla nimfanı rədd edir və alçaldır. Bu rədd cavabı Exonu dərin kədərə qərq edir və o, utancından gizlənərək göz yaşları içində yox olur.
Narsissin bu təkəbbürlü davranışı məhəbbət və gözəllik ilahəsi Afroditanın qəzəbinə səbəb olur. Bir gün meşədə gəzərkən susayan Narsiss su içmək üçün bir gölməçəyə yaxınlaşır və orada ilk dəfə öz əksini görür. Bu an məhəbbət tanrısı Erosun oxu onun qəlbini yaralayır. Kim olduğunu anlamadığı bu gözəl varlığa aşiq olan Narsiss, əslində öz əksinə vurulduğunu dərk etmir.
O, gölməçədə gördüyü surəti öpmək istədikcə, əks yox olur və yenidən yaranır. Sevməyi bilməyən Narsiss ilk dəfə eşqin nə olduğunu məhz bu şəkildə yaşayır. Öz əksindən ayrıla bilməyən gənc, gölməçə kənarında eşq dərdindən tədricən məhv olur. Onun öldüyü yerdə isə sonradan nərgiz çiçəklərinin bitdiyi deyilir və bu çiçək Narsissin simvoluna çevrilir.
Bu mif yalnız bir faciə hekayəsi deyil, eyni zamanda psixoloji anlayışa da ad verib. Narsissizm termini psixiatriyada özünü həddindən artıq sevmə, özünə vurğunluq və empatiya çatışmazlığı ilə xarakterizə olunan şəxsiyyət pozuntusu kimi istifadə olunur. Beləliklə, Narsiss əfsanəsi minilliklər keçməsinə baxmayaraq, həm mifoloji, həm də elmi baxımdan aktuallığını qoruyub saxlayır.
