İran ABŞ-yə Hörmüz boğazında normal gəmiçiliyin yeddi gün ərzində bərpasını nəzərdə tutan konkret plan təqdim edib. İranın xarici işlər naziri Abbas Araqçi bildirib ki, təklif Qətər vasitəsilə Vaşinqtona çatdırılıb və zəruri şərtlər yerinə yetirilərsə, boğaz yenidən açıla bilər.
MSNews.az xəbər verir ki, Araqçi bunu Nyu-Yorkda BMT Baş Assambleyasının 81-ci sessiyası çərçivəsində jurnalistlərə açıqlayıb. İran XİN rəhbərinin sözlərinə görə, yeddi günlük müddət ABŞ planı qəbul etdiyi andan hesablanmağa başlayacaq. Onun açıqlamasının videoyazısı BMT-nin rəsmi platformasında da yayımlanıb.
“Əgər zəruri şərtlər yerinə yetirilərsə, boğaz açıla və normal dəniz keçidi yeddi gün ərzində bərpa oluna bilər. İndi seçim ABŞ-nindir”, – Araqçi bildirib.
İran naziri Vaşinqtondan tələb edilən addımların yeni olmadığını və iyunda tərəflər arasında razılaşdırılmış memorandumda artıq yer aldığını deyib.
Planın detalları barədə yayılan məlumatlara görə, Tehran ilk mərhələdə regionda döyüş əməliyyatlarının dayandırılmasını, ABŞ-ın İran limanlarına qarşı hərbi-dəniz blokadasına son qoymasını, İran neftinin satışına tətbiq edilən sanksiyalardan imtina edilməsini və ən azı 12 milyard dollar həcmində dondurulmuş İran aktivlərinin sərbəst buraxılmasını istəyir. “Əl-Cəzirə” bu şərtlərin Livan və digər regional cəbhələrdə atəşkəsi də əhatə etdiyini yazır.
Araqçinin sentyabrın 25-də verdiyi daha detallı açıqlamaya əsasən, ABŞ tərəfindən tələb olunan ilkin addımların ilk dörd-beş gün ərzində həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur. İran bundan sonra Hörmüz boğazını altıncı gün açmağa, yeddinci gün isə ABŞ-la yekun razılaşma üzrə danışıqlara başlamağa hazır olduğunu bildirib. Digər ilkin məlumatlarda boğazın yeddinci günün sonunda açılacağı göstərilmişdi.
Beləliklə, planın əsas prinsipi boğazın açılmasını ABŞ-ın əvvəlcədən müəyyən edilmiş siyasi, iqtisadi və hərbi addımları ilə əlaqələndirir. İran tərəfi nüvə proqramı üzrə daha geniş danışıqların da bu mərhələdən sonra bərpa oluna biləcəyini bildirir.
Qətər hazırda Tehran və Vaşinqton arasında əsas vasitəçilərdən biri kimi çıxış edir. İranın təklifi Qətər vasitəsilə ABŞ-yə ötürülüb. Vaşinqton hələ planın qəbul edildiyini açıqlamayıb. ABŞ rəsmiləri isə vasitəçilər üzərindən İranla “müsbət və konstruktiv” müzakirələrin davam etdiyini bildiriblər.
Hörmüz boğazı qlobal enerji bazarları üçün strateji əhəmiyyət daşıyır. Müharibədən əvvəl dünya üzrə dəniz yolu ilə daşınan neft və qazın təxminən beşdə biri bu marşrutdan keçirdi. Buna görə boğazın tam açılması ilə bağlı mümkün razılaşma həm regional təhlükəsizliyə, həm də dünya enerji qiymətlərinə təsir edə bilər.
