ABŞ-ın Ohayo Dövlət Universitetinin alimləri qapalı məkanlarda toz nümunələrinin virus yayılmasını izləmək üçün istifadə oluna biləcəyini müəyyən ediblər. Tədqiqatçılar məktəblər, universitet yataqxanaları və ofis binaları kimi məkanlardan tozsoranla toplanmış 27 toz nümunəsini analiz edərək 54 fərqli virusun genetik izlərini aşkarlayıblar. Bu viruslar arasında SARS-CoV-2, qrip, norovirus və Epşteyn–Barr virusu da olub. Araşdırmanın nəticələri “Building and Environment” jurnalında dərc edilib.
Alimlərin fikrincə, otaq tozu qapalı mühitdə insanların qoyub getdiyi bioloji materialı, havadan və səthlərdən gələn hissəcikləri zamanla özündə toplayır. Buna görə toz binanın daxilində hansı virusların dövr etdiyini göstərən bir növ “bioloji arxiv” rolunu oynaya bilər. Tədqiqatın aparıcı müəlliflərindən Karen Dannemiller bildirib ki, bu metod kanalizasiya sularının monitorinqinə bənzər şəkildə, lakin daha kiçik miqyasda — konkret bina səviyyəsində xəstəliklərin izlənməsi üçün faydalı ola bilər.
Araşdırmada PCR analizi və virusların parçalanmasından sonra qalan RNT molekullarını aşkarlayan yeni sekvensləşdirmə texnologiyasından istifadə olunub. Bu üsul eyni vaxtda 200-dən çox potensial patogeni yoxlamağa imkan verir. Nəticələr göstərib ki, bütün toz nümunələrində ən azı bir virus izi olub, nümunələrin 85 faizində isə soyuqdəymənin əsas səbəblərindən biri olan rinovirus aşkarlanıb.
Uşaq bağçaları və ibtidai məktəblərdən götürülən toz nümunələri ofis və böyüklərin daha çox istifadə etdiyi binalardan fərqli virus profili göstərib. Məsələn, uşaqlarla əlaqəli məkanlarda MW polyomavirus, sitomeqalovirus və WU polyomavirus kimi virusların daha çox aşkarlandığı bildirilir. Bu isə toz analizinin binadan istifadə edən insanların yaş qrupları və xəstəlik dövriyyəsi barədə müəyyən məlumat verə biləcəyini göstərir.
Bununla belə, alimlər mühüm məqamı xüsusi vurğulayırlar: tozda virus genetik materialının tapılması həmin virusların hələ də yoluxdurucu olduğu anlamına gəlmir. Tədqiqatda virusların canlılığı yoxlanılmayıb və mütəxəssislər tozda qalan virus hissəciklərinin çox hallarda artıq infeksiya yaratmaq qabiliyyətini itirmiş ola biləcəyini bildirirlər.
Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, bu metod gələcəkdə məktəblər, ofislər, hərbi obyektlər və səhiyyə müəssisələrində virus yayılmasını erkən izləmək üçün əlavə monitorinq vasitəsi kimi istifadə oluna bilər. Lakin araşdırma hələ ilkin mərhələdədir və yalnız məhdud sayda binadan götürülmüş nümunələrə əsaslandığı üçün nəticələrin daha geniş miqyasda təsdiqlənməsinə ehtiyac var.
