İsrail və Livan nümayəndələri Vaşinqtonda onilliklərdən sonra ilk birbaşa diplomatik danışıqlara başlayıblar. ABŞ dövlət katibi Marko Rubionun vasitəçiliyi ilə keçirilən görüşdə İsrail tərəfini Vaşinqtondakı səfir Yexiel Leyter, Livanı isə səfir Nada Moavad təmsil edib.
Tərəflər təmasları “müsbət” və “konstruktiv” adlandırsalar da, hələlik konkret razılaşma əldə olunmayıb. Bu barədə “Reuters” nəşrinə istinadən MSNews.az xəbər verir.
Danışıqlarda əsas fikir ayrılığı atəşkəs və “Hizbullah”ın gələcəyi ətrafındadır. Livan tərəfi ilk növbədə atəşkəs, humanitar yardım və köçkünlərin geri dönüşünü istəyir. İsrail isə atəşkəs məsələsini önə çəkmədən “Hizbullah”ın tərksilahında və sərhəd boyunca təhlükənin aradan qaldırılmasında israr edir. “Hizbullah” rəhbərliyi isə bu danışıqları mənasız adlandıraraq onların nəticələrini tanımayacağını bildirib.
İsrailin təhlükəsizlik yanaşmasının mərkəzində Litani çayına qədər uzanan zona məsələsi dayanır. “Reuters” daha əvvəl yazıb ki, İsrail müdafiə naziri İsrail Katz ölkəsinin cənubi Livanda Litani çayına qədər “təhlükəsizlik zonası” saxlamaq niyyətini açıq şəkildə ifadə edib. Bu xətt sərhəddən təxminən 30 kilometr şimala düşür və BMT-nin 1701 saylı qətnaməsində də silahlı qruplardan təmizlənmiş zona kimi tanınır.
Livan Prezidenti Cozef Aunun xətti isə Livan ordusunun rolunu gücləndirmək və ölkənin cənubunda dövlət nəzarətini artırmaq üzərində qurulub. Rəsmi Beyrut “Hizbullah”ın təsirinin zəiflədilməsinə daha açıq yanaşır, amma təşkilatın silahı məsələsi hələ də ölkədaxili ən həssas mövzulardan biridir.
Tarixi fonda da bir neçə mühüm detal var. İsrail və Livan 1983-cü ildə ABŞ dəstəyi ilə razılaşma imzalasalar da, bu sənəd sonradan qüvvədən düşüb. Daha böyük diplomatik irəliləyiş isə 2022-ci ildə əldə olunmuş dəniz sərhədi sazişi ilə bağlı idi; həmin razılaşma “Kariş” və “Qana” yataqları ətrafındakı mübahisəni həll etmişdi. Həmçinin son böyük İsrail-Livan atəşkəsi 2024-cü ilin noyabrında əsasən ABŞ və Fransanın vasitəçiliyi ilə formalaşmışdı.
Beləliklə, hazırkı mərhələ İsrail və Livanın birbaşa masa arxasında oturması baxımından tarixi sayıla bilər. Amma prosesin uğuru atəşkəsin mümkün olub-olmamasından, Livan ordusunun cənubda nə qədər nəzarət qura bilməsindən və “Hizbullah”ın silah məsələsinin hansı formatda həll olunacağından asılı olacaq.
