1971-ci ildə İngiltərənin şimalındakı Hekshem şəhərində bir evin bağından tapılan iki kiçik insanabənzər baş fiquru yarım əsrdən çoxdur Britaniyanın ən məşhur “lənətlənmiş artefakt” əfsanələrindən biri kimi təqdim olunur. Lakin bu əşyalarla bağlı elmi və arxiv materialları mistik versiyadan xeyli fərqli mənzərə yaradır.
MSNews.az xəbər verir ki, təxminən 6 santimetr hündürlüyündə olan fiqurları Kolin və Lesli Robson qardaşları ailələrinin Rid Avenyudakı evinin bağında tapıblar. Tapıntı sonradan Nyukasldakı Əntiqlər Muzeyinə aparılıb və arxeoloqların diqqətini cəlb edib. Enn Rouz 1973-cü ildə “Archaeologia Aeliana” jurnalında onları digər daş baş təsvirləri ilə birlikdə elmi məqaləyə daxil edib. Orijinal təsvirlər həmin nəşrin arxivində bu gün də mövcuddur.
Əşyaların məşhurlaşmasının əsas səbəbi isə onların arxeoloji görünüşündən çox, Robson ailəsinin sonradan danışdığı qeyri-adi hadisələr olub. Ailə başların guya öz-özünə yerini dəyişdiyini, evdə müxtəlif əşyaların hərəkət etdiyini iddia edib. Qonşuların da insan və heyvan xüsusiyyətlərini xatırladan qəribə fiqurlar gördükləri barədə hekayələr yayılıb. Artefaktları araşdırmaq üçün evinə aparan kelt mədəniyyəti üzrə mütəxəssis Enn Rouz və qızı da sonradan evdə naməlum, canavara bənzər fiqur gördüklərini söyləyiblər. Bu hadisələr şahidlərin şəxsi iddialarıdır və onların paranormal səbəblə baş verdiyini təsdiqləyən elmi sübut yoxdur.
Hadisənin gedişini dəyişən əsas məqam isə Dezmond Kreqi adlı keçmiş ev sakininin ortaya çıxması olub. Kreqi fiqurları təxminən 1956-cı ildə qızı üçün özü hazırladığını, əvvəlcə üç baş düzəltdiyini və onlardan birinin sonradan sındığını bildirib. O, iddiasını sübut etmək üçün oxşar nümunələr də hazırlayıb. Bununla belə, həmin replikaların orijinallarla tam uyğun gəlməməsi o dövrdə mübahisələri tam dayandırmayıb.
Ən mühüm dəlillərdən biri geoloji analizdən gəlib. Nyukasl Universitetindən Duqlas Robson nümunələri tədqiq edərək başların təbii daşdan yonulmadığı, süni sement materialından formalaşdırıldığı qənaətinə gəlib. Böyük Britaniyanın “Great North Museum” arxivlərində saxlanılan sənədləri araşdıran “The Urban Prehistorian” layihəsi də 1971-1975-ci illərə aid məktublar və laboratoriya qeydləri arasında həmin hesabatın mövcud olduğunu bildirir.
Maraqlıdır ki, ilkin analizlər bir-birinə zidd nəticələr vermişdi. Sauthempton Universitetindən Frenk Hodson materialı qaba qumdaşı kimi qiymətləndirmişdi. Daha sonra nümunə götürülərək aparılmış daha dərin analiz isə materialın təbii qumdaşı deyil, süni sement olduğunu göstərmişdi. Buna görə “başların qədim kelt artefaktı olması” versiyası ciddi şəkildə zəifləyib.
Nyukasl muzeyinin arxiv sənədlərinə əsaslanan araşdırmaya görə, 1975-ci ilin martında Robson ailəsi fiqurların oğlanlara qaytarılmasını istəyib. Muzey isə onları müasir mənşəli hesab etdiyi üçün artıq geri verməyə hazır idi. Apreldə yazılmış məktubda analizlərin tamamlandığı və başların Robson ailəsinə qaytarıldığı qeyd olunur. Sonrakı illərdə onların müxtəlif tədqiqatçıların əlinə keçdiyi barədə versiyalar yayılsa da, hazırda orijinal Hekshem başlarının harada olduğu məlum deyil.
Əfsanə isə yoxa çıxmayıb. “BBC”nin proqram arxivinə görə, mövzu 1976-cı ildə “Nationwide” proqramında da işıqlandırılıb. 2024-cü ildə həmin verilişlə bağlı itirilmiş materialların yenidən arxivdə aşkarlandığı barədə məlumat yayılması Hekshem başlarına marağı bir daha artırıb.
Beləliklə, Hekshem başlarının “lənətlənmiş qədim artefaktlar” olması barədə etibarlı sübut yoxdur. Mövcud laboratoriya və muzey sənədləri onların XX əsrdə hazırlanmış sement fiqurları olması ehtimalını daha güclü edir. Bununla belə, orijinal nümunələrin sonradan itməsi və onlarla bağlı onilliklər boyu danışılan paranormal hekayələr hadisəni Britaniya folklorunun ən davamlı sirrlərindən birinə çevirib.
