Türkiyənin Egey dənizinin şimal-şərqində və Şərqi Aralıq dənizində iki yeni milli dəniz parkı yaratması Yunanıstanın sərt etirazına səbəb olub. Afina parkların sərhədlərinin Türkiyənin ərazi sularından kənara çıxdığını və Yunanıstanın öz kontinental şelfi hesab etdiyi bəzi sahələri əhatə etdiyini bildirir. Ankara isə layihələri dəniz ekosistemlərinin qorunması və milli dəniz məkanının planlaşdırılması çərçivəsində təqdim edir.
MSNews.az xəbər verir ki, Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın 15 avqustda imzaladığı 11626 və 11627 nömrəli qərarlar avqustun 16-da Türkiyənin “Resmi Gazete”sində dərc olunaraq qüvvəyə minib. Türkiyə Kənd Təsərrüfatı və Meşə Nazirliyinin məlumatına görə, bunlar ölkənin ilk dəniz milli parklarıdır.
Ən böyük ərazi Fethiye-Kaş Dəniz Milli Parkıdır. Muğla və Antalya sahilləri boyunca uzanan parkın sahəsi 21 706,03 kvadrat kilometrdir. Xəritədə qorunan zona Yunanıstanın Kastellorizo — Türkiyədə Meis adlandırılan — adasının yaxınlığındakı geniş dəniz sahələrinə qədər uzanır. İkinci — Şimali Egey Dəniz Milli Parkı isə Çanaqqala və Tekirdağ sahillərində 1 742,14 kvadrat kilometr ərazini əhatə edir və Lemnos ilə Samotraki adaları arasındakı dəniz məkanına yaxın yerləşir.
Bu barədə “Türkiye Today” yazır.
Türkiyə tərəfi iki parkla birlikdə ümumilikdə təxminən 23,4 min kvadrat kilometr dəniz sahəsinin mühafizə statusu aldığını bildirir. Kənd Təsərrüfatı və Meşə Nazirliyi bu ərazilərin bioloji müxtəlifliyin öyrənilməsi, qorunması və davamlı istifadəsinə xidmət edəcəyini açıqlayıb. Nazirliyin məlumatına görə, həmin zonalar hələ 2025-ci ilin avqustunda Türkiyənin dəniz məkanının planlaşdırılması xəritəsinə “dəniz mühafizə ərazisi” kimi daxil edilmişdi.
Yunanıstan Xarici İşlər Nazirliyi isə qərara hüquqi müstəvidə etiraz edib. Afina bildirir ki, parkların açıq dəniz sahələrini əhatə edən hissələri qanunsuzdur, çünki onun mövqeyinə görə, heç bir dövlət milli yurisdiksiyasından kənardakı dəniz ərazilərində birtərəfli qaydada milli mühafizə zonası yarada bilməz. Yunanıstan həmçinin parkların bəzi hissələrinin öz kontinental şelfinə daxil olduğunu iddia edir və Türkiyənin qərarlarının bu ərazilərdə “heç bir hüquqi nəticə doğurmadığını” bildirir.
“Kathimerini” Afinanın yeni parkları sadəcə ekoloji təşəbbüs deyil, Egey və Şərqi Aralıq dənizində mövcud dəniz hüquqları mübahisəsinə təsir edə biləcək birtərəfli addım kimi qiymətləndirdiyini yazır. Yunanıstanın etirazı xüsusilə Fethiye-Kaş parkının Kastellorizo ətrafındakı sahələrə uzanmasına yönəlib.
Ankara və Afinanın dəniz hüququna yanaşmaları isə fərqlidir. İki ölkə Egey və Şərqi Aralıq dənizinin böyük hissəsində kontinental şelf və digər dəniz yurisdiksiyalarının sərhədlərini qarşılıqlı razılaşma ilə müəyyənləşdirməyib. Buna görə Yunanıstanın həmin sahələri öz kontinental şelfi kimi təqdim etməsi Afinanın hüquqi mövqeyidir və tərəflər arasında razılaşdırılmış sərhəd kimi qəbul edilmir.
Mübahisənin fonunda Yunanıstanın öz dəniz parkları layihəsi də dayanır. Afina 2025-ci ilin iyulunda İon dənizi və Cənubi Kiklad adaları ətrafında ümumilikdə təxminən 27 500 kvadrat kilometrlik iki dəniz parkının sərhədlərini açıqlamışdı. “Reuters” həmin vaxt Türkiyənin qərara etiraz etdiyini və Ankaranın öz dəniz mühafizə layihələrini elan edəcəyini bildirdiyini yazmışdı.
Türkiyə XİN 2025-ci ilin iyulundakı açıqlamasında Egey və Aralıq dənizi kimi qapalı və yarımqapalı dənizlərdə birtərəfli addımlardan çəkinməyə və sahilyanı ölkələr arasında əməkdaşlığa çağırmışdı. Ankara həmçinin ekoloji layihələrin iki ölkə arasındakı həll olunmamış suverenlik və dəniz yurisdiksiyası məsələlərinə hüquqi təsir göstərməyəcəyini bəyan etmişdi.
Beləliklə, yeni dəniz parkları formal olaraq ekoloji mühafizə layihəsi olsa da, Türkiyə və Yunanıstan arasında uzun illərdir davam edən Egey və Şərqi Aralıq dənizi mübahisələrinin yeni predmetinə çevrilib. Parkların elan edilməsi tərəflər arasındakı mövcud dəniz sərhədlərini öz-özlüyündə həll etmir və Ankara ilə Afina onların hüquqi nəticələri barədə bir-birinə zidd mövqelər saxlayır.
