Ulu Öndər Heydər Əliyevin hakimiyyəti dövrünün ən vacib prioritetlərindən biri də Azərbaycan dövlətçiliyinin möhkəmlənməsi, milli təhlükəsizlik və ordu quruculuğu məsələləri olub. Onun uzaqgörən siyasəti nəticəsində əsasları qoyulan güclü Azərbaycan Ordusu bu gün Qarabağ Zəfərinin baş memarlarından biridir. Hərbi ekspert Ədalət Verdiyev Ulu Öndərin bu sahədə gördüyü işləri dəyərləndirərək qeyd edir ki, həmin dövrdə atılan addımlar həm ordunun struktur, həm də döyüş hazırlığı baxımından həlledici rol oynadı.
“Heydər Əliyev hakimiyyətə qayıdanda Azərbaycan ordusu faktiki olaraq böhran içində idi” – Ədalət Verdiyev
Müsahibənin əvvəlində Ə.Verdiyev həmin dövrdə mövcud vəziyyəti belə təsvir edir:
“1990-cı illərin əvvəlində ordunun vahid komandanlıq sistemi yox idi, təchizat bərbad vəziyyətdə idi, kadr çatışmazlığı açıq görünürdü. Heydər Əliyev xalqın tələbi ilə hakimiyyətə qayıdanda ilk növbədə orduda idarəetməni bərpa etmək kimi həyati vacib bir addım atdı.”
Ulu Öndərin rəhbərliyi ilə 1994-cü ilin yanvarında həyata keçirilən Horadiz əməliyyatı həm hərbi, həm də siyasi baxımdan mühüm əhəmiyyət daşıdı. Ədalət Verdiyev bu barədə deyir:
“Horadiz əməliyyatı təkcə cəbhədə qazanılan uğur deyildi. Bu əməliyyat Ermənistanı danışıqlar masasına oturmağa məcbur etdi. Atəşkəsə gətirib çıxaran Bişkek protokolunun yolu məhz həmin qələbədən keçirdi.”
Ekspert bildirir ki, bu uğur Heydər Əliyevin orduya verdiyi prioritetin və düzgün komandanlıq strukturunun ilk nəticələrindən biri idi.
Horadiz əməliyyatından sonra Ulu Öndər ordunun yenidən qurulması istiqamətində sistemli islahatlara start verdi. Bu islahatlar həm təşkilati, həm texniki, həm də kadr hazırlığı istiqamətlərini əhatə edirdi.
Ədalət Verdiyev həmin islahatların əhəmiyyətini belə izah edir:
“Heydər Əliyev ordunun strukturunu yenidən formalaşdırdı. Ştat cədvəlləri dəyişdirildi, döyüş qabiliyyəti zəif olan hissələr yenidən təşkil edildi, logistika və təminat sistemində əsaslı yeniliklər edildi. İlk dəfə idi ki, orduda sabit və mərkəzləşdirilmiş idarəetmə sistemi quruldu.”
Ə.Verdiyev Ulu Öndərin hərbi təhsilə verdiyi önəmi xüsusi olaraq vurğulayır:
“C.Naxçıvanski adına Hərbi Liseydə aparılan islahatlar, Bakı Ali Ümumqoşun Komandirləri Məktəbində yeni tədris standartlarının tətbiqi milli kadrların yetişdirilməsi prosesini sürətləndirdi. O dövrdə formalaşdırılan kadr korpusu bu gün ordunun əsas dayaqlarından biridir.”
1999-cu ildə Ulu Öndər Heydər Əliyevin əmri ilə Xüsusi Təyinatlı Qüvvələr yaradıldı ki, bu, Azərbaycan hərb tarixinin ən mühüm addımlarından biri oldu.
Hərbi ekspert bunu belə şərh edir:
“Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin yaradılması gələcək savaşların mahiyyətini düzgün görən bir liderin strateji qərarı idi. Bu qüvvələr 44 günlük Vətən müharibəsində ən yüksək peşəkarlıq nümayiş etdirərək qələbəmizin əsas aparıcı nüvəsinə çevrildilər.”
Heydər Əliyevin həyata keçirdiyi ən əhəmiyyətli addımlardan biri də ordunun silahlanma və texniki təminatının yenilənməsi idi. Bu proses tədricən müasir ordunun formalaşmasına gətirib çıxardı.
Ə.Verdiyev bildirir:
“O illərdə Azərbaycanın maliyyə imkanları çox məhdud idi. Buna baxmayaraq, Heydər Əliyev ordunun təchizatını prioritet elan etdi. İlk hərbi sursat partiyalarının təmin edilməsi, texnikanın təmiri və modernləşdirilməsi istiqamətində görülən tədbirlər sonrakı inkişaf üçün baza yaratdı.”
Müsahibənin sonunda Verdiyev Ulu Öndərin rolunu belə yekunlaşdırır:
“Azərbaycanın 2020-ci ildəki qələbəsi təsadüfi deyildi. Bu qələbənin təməli Heydər Əliyev tərəfindən qoyulan ordu quruculuğu siyasəti idi. O, zəif, pərakəndə silahlı dəstələri güclü və intizamlı bir orduya çevirdi. Prezident İlham Əliyev həmin bazanı müasir səviyyəyə çatdıraraq Zəfəri reallaşdırdı.”
Ulu Öndər Heydər Əliyevin ordu quruculuğu sahəsində həyata keçirdiyi siyasət Azərbaycanın müasir tarixində dönüş nöqtəsi oldu. Struktur islahatları, hərbi təhsilin yenilənməsi, Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin yaradılması və ordunun maddi-texniki bazasının gücləndirilməsi sonradan tarixi Zəfərin əsasını qoydu. Ədalət Verdiyevin sözləri ilə desək:
“Azərbaycan Ordusu bugünkü gücünü Heydər Əliyevin yaratdığı təməl və İlham Əliyevin davam etdirdiyi inkişaf strategiyasına borcludur.”
