Astronomlar “James Webb” Kosmik Teleskopunun məlumatlarında indiyədək müşahidə olunmamış yeni tip kosmik obyektə güclü namizəd aşkarlayıblar. MoM-BH*-1 adlandırılan obyekt zahirən nəhəng ulduza bənzəsə də, alimlər onun əslində son dərəcə sıx qaz buludunun daxilində sürətlə maddə udan qara dəlik olduğunu düşünürlər.
Araşdırmanın nəticələri “Nature” jurnalında dərc edilib.
MSNews.az xəbər verir ki, “MIT News” tədqiqatçıların bu mümkün yeni obyekt sinfini “black hole star” — “qara dəlik-ulduz” adlandırdıqlarını yazır. MoM-BH*-1 təxminən Günəş sistemi böyüklüyündə qaz örtüyünə malik ola bilər, lakin onun enerji çıxışı adi ulduzların nüvə sintezi ilə yarada biləcəyi səviyyədən təxminən 100 milyard dəfə yüksəkdir.
Tədqiqata rəhbərlik edən Rohan Naidu və həmkarlarının modellərinə görə, obyektin mərkəzində kütləsi təxminən 100 min Günəş kütləsinə bərabər qara dəlik yerləşir. Onu əhatə edən son dərəcə sıx hidrogen qazı isə ulduz atmosferinə bənzər nəhəng örtük yaradır. Beləliklə, adi ulduzda enerji mənbəyi nüvə sintezi olduğu halda, MoM-BH*-1-də əsas enerji mənbəyinin qara dəliyə düşən maddə olduğu ehtimal edilir.
Obyekt bizə Böyük Partlayışdan cəmi 660 milyon il sonrakı dövrdən görünür. Onun spektroskopik qırmızı sürüşməsi z≈7,76 olaraq ölçülüb. Alimlərin diqqətini xüsusilə qeyri-adi dərəcədə güclü “Balmer sıçrayışı” çəkib: bu spektral xüsusiyyət məlum ulduz populyasiyaları ilə izah edilə biləcək həddi xeyli aşır və işığın adi ulduzlardan gəlməsi ehtimalını zəiflədir.
Kəşf “James Webb” müşahidələrində erkən Kainatda tez-tez rast gəlinən sirli “Little Red Dots” — “kiçik qırmızı nöqtələr” probleminə də mümkün cavab verir. Bu kompakt və çox parlaq obyektlərin təbiəti teleskopun fəaliyyətə başlamasından bəri astronomiyada əsas müzakirə mövzularından biridir. Tədqiqatçılar MoM-BH*-1 kimi qazla örtülmüş qara dəliklərin həmin qırmızı nöqtələrin mərkəzi enerji mənbəyi ola biləcəyini düşünürlər.
MoM-BH*-1-in xüsusi üstünlüyü ondadır ki, onun işığı ətrafındakı ehtimal olunan qalaktikanı demək olar ki, tamamilə kölgədə qoyur. Bu səbəbdən astronomlar qara dəlik və onu əhatə edən qaz örtüyünün spektrini digər “qırmızı nöqtələr”lə müqayisədə daha təmiz şəkildə öyrənə bilirlər. Tədqiqatçılar hətta oxşar obyektlərin sonradan qalaktikalarla birləşərək erkən kvazarların formalaşmasına töhfə verə biləcəyini düşünürlər.
Bununla belə, “qara dəlik-ulduz” hələ ayrıca və qəti təsdiqlənmiş fundamental obyekt sinfi kimi qəbul edilməyib. Bu, hazırkı müşahidələri ən yaxşı izah edən model və alimlərin təklif etdiyi yeni terminologiyadır. Gələcək “James Webb” müşahidələri və oxşar obyektlərin aşkarlanması bu hipotezin nə dərəcədə doğru olduğunu müəyyənləşdirəcək.
