Sosial şəbəkələrdə İran-Pakistan sərhədində yanacaq daşıyan böyük avtomobil karvanının hərəkətini əks etdirdiyi iddia olunan görüntülər yayılıb. Paylaşımlarda konvoyun İrandan Pakistana yanacaq daşıyan qaçaqmalçılarla bağlı olduğu bildirilir. Lakin görüntülərin dəqiq yeri və çəkilmə tarixi hələlik müstəqil mənbələr tərəfindən təsdiqlənməyib. Bu səbəbdən hadisə təsdiqlənmiş rəsmi məlumat kimi yox, sosial şəbəkələrdə yayılan iddia kimi qiymətləndirilir.
İran yanacağının Pakistanın Bəlucistan bölgəsinə qeyri-rəsmi yollarla daşınması uzun illərdir davam edən problemdir. “Reuters” 2023-cü ildə Pakistan Neft Dilerləri Assosiasiyasına istinadən yazırdı ki, ölkədə satılan dizelin 35 faizədək hissəsi İrandan qanunsuz yollarla gətirilmiş ola bilər. Həmin məlumatda qaçaqmalçılığın əvvəl əsasən Bəlucistanla məhdudlaşdığı, sonradan isə Pakistanın digər bölgələrinə də yayıldığı qeyd olunurdu.
Bəlucistan bölgəsində bu ticarət təkcə kriminal iqtisadiyyat kimi yox, həm də yerli əhali üçün dolanışıq mənbəyi kimi formalaşıb. “Arab News”-un məlumatına görə, İran və Pakistan arasında 909 kilometrlik sərhəd boyunca yaşayan icmalar uzun illərdir həm rəsmi, həm də qeyri-rəsmi ticarətdən asılıdır. İrandakı ucuz subsidiyalı yanacaqla Pakistandakı daha bahalı yanacaq arasındakı qiymət fərqi qaçaqmalçılığı davamlı saxlayan əsas amillərdən biridir.
Son həftələrdə vəziyyətə ABŞ-ın İran limanlarına tətbiq etdiyi dəniz blokadası da təsir göstərib. “Reuters”-in məlumatına görə, blokada İranın neft ixracını ciddi şəkildə azaldıb, tankerlərdə böyük həcmdə xam neft yığılıb və ölkənin anbar imkanları təzyiq altına düşüb. Analitiklər bildirirlər ki, İran bəzi hallarda hasilatı azaltmaq məcburiyyəti ilə üzləşə bilər.
“Al Jazeera” da yazır ki, ABŞ blokadası fonunda İran alternativ quru marşrutlarını araşdırır və Pakistan üzərindən daşımaların artırılması imkanları müzakirə olunur. Məlumata görə, İran və Pakistan biznes dairələri dəniz yolu ilə ilişib qalan yüklərin quru sərhədi üzərindən daşınması variantlarını nəzərdən keçiriblər.
Bu fonda sosial şəbəkələrdə yayılan görüntülər Tehranın yanacaq ixracı və anbar təzyiqini azaltmaq üçün qeyri-rəsmi sərhəd ticarətinə əvvəlkindən daha yumşaq yanaşa biləcəyi barədə ehtimalları gücləndirib. Bununla belə, İran hakimiyyətinin SEPAH-a yanacaq qaçaqmalçılığına göz yummaq barədə rəsmi göstəriş verdiyini təsdiqləyən açıq və etibarlı mənbə hələlik yoxdur.
Pakistan mediası isə uzun müddətdir İran yanacağının qaçaqmalçılığının ciddi problem olduğunu yazır. “Dawn” nəşri qeyd edir ki, Makran və Rəxşan istiqamətlərində İran neft məhsullarının qanunsuz daşınması illərdir davam edir və bəzi güzəştli sərhəd mexanizmləri sonradan iri qaçaqmalçılıq şəbəkələri tərəfindən sui-istifadə olunub.
