ABŞ və Kanada arasında ticarət qarşıdurması yeni mərhələyə keçib. Vaşinqtonun təxminən 20 milyard dollar dəyərində Kanada məhsuluna 50 faizlik tariflər tətbiq etməsindən sonra Ottava eyni həcmdə ABŞ mallarına qarşı cavab rüsumları elan edib. “Reuters” vəziyyəti iki uzunmüddətli müttəfiq arasında ticarət müharibəsinin kəskinləşməsi kimi xarakterizə edir.
Kanadanın yeni tarifləri sentyabrın 8-dən qüvvəyə minəcək və təxminən 700 adda ABŞ məhsulunu əhatə edəcək. Polad, alüminium, mebel və geyimlərə 50 faizədək, pendir və bəzi məişət texnikasına 25 faiz, elektronika və alətlərə isə 15 faiz rüsum tətbiq olunacaq. Ottava tariflərin ABŞ tədbirlərinə “dollar-dollara, faiz-faizə” cavab olduğunu bildirir.
Kanadanın Baş naziri Mark Karni avqustun 22-də ABŞ-la danışıqların dayandırıldığını açıqlayaraq Vaşinqtonun son təkliflərini “iqtisadi baxımdan əlverişsiz və ədalətsiz” adlandırıb. O, çıxışında daha sərt ifadələr də işlədib:
“Ötən yaz xəbərdarlıq etmişdim ki, Amerika bizi sındırmağa çalışır ki, bizə sahib olsun. Kanada getdikcə güclənir və Amerikadan daha az asılı olur”.
Karni həmçinin “biz artıq onların bizdən ala biləcəyindən daha çoxunu özümüz üçün yaradırıq” deyərək iqtisadiyyatın ABŞ bazarından şaxələndirilməsinin hökumətin əsas strategiyası olduğunu vurğulayıb. Bu sözlər Kanadanın Baş nazirinin rəsmi saytında dərc olunan çıxışda yer alır.
Bununla belə, “Kanada ilə ABŞ arasında rəsmən ticarət müharibəsi başlayıb” ifadəsinə müəyyən dəqiqlik lazımdır. Ticarət müharibəsinin hüquqi baxımdan ayrıca “elan edilməsi” proseduru yoxdur. ABŞ tarifləri artıq qüvvədədir, Kanadanın yeni cavab tarifləri isə sentyabrın 8-dən tətbiq olunacaq. “Associated Press” mövcud vəziyyəti “tammiqyaslı ticarət müharibəsinin başlanğıcı” kimi qiymətləndirən ekspertlərə istinad edir.
İki ölkə arasındakı iqtisadi əlaqələrin miqyası həqiqətən çox böyükdür. ABŞ Ticarət Nümayəndəliyinin məlumatına görə, 2025-ci ildə ABŞ-Kanada mal və xidmət ticarətinin ümumi dövriyyəsi 872,3 milyard dollar təşkil edib. Bunun 715,5 milyard dolları malların, 156,8 milyard dolları isə xidmətlərin payına düşüb.
Kanada iqtisadiyyatının ABŞ-dən asılılığı isə xeyli yüksəkdir. 2025-ci ildə Kanada mal ixracının 72,5 faizi ABŞ bazarına yönəlib. Dünya Bankının məlumatına görə, Kanadanın nominal ÜDM-i həmin il təxminən 2,32 trilyon dollar olub. Buna görə 872 milyard dollarlıq ikitərəfli ticarəti Kanada ÜDM-i ilə müqayisə etdikdə təxminən 38 faizlik rəqəm alınır. Lakin bunu birbaşa “Kanada iqtisadiyyatının 38 faizi ABŞ-dan asılıdır” kimi şərh etmək düzgün deyil: ticarət dövriyyəsi ixrac və idxalın cəmidir və ÜDM-lə eyni iqtisadi göstərici deyil.
Kanadanın ABŞ-dən daha həssas olduğu isə şübhə doğurmur. “Associated Press” qeyd edir ki, ABŞ iqtisadiyyatı Kanada iqtisadiyyatından təxminən 10 dəfə böyükdür və Kanada ixracının böyük hissəsi ABŞ-a yönəlir. Lakin ABŞ üçün də itkilərin “heç hiss olunmayacağını” söyləmək doğru olmaz. Kanada ABŞ-ın təbii qaz idxalının 99 faizini, elektrik idxalının 85 faizini və xam neft idxalının 60 faizini təmin edir. Şimali Amerikanın avtomobil, enerji, polad və alüminium təchizat zəncirləri də bir-birinə sıx bağlıdır.
Hazırkı tariflərin birbaşa təsiri bütün Kanada iqtisadiyyatını əhatə etmir. “Reuters” yeni ABŞ tariflərinin Kanadanın ABŞ-a ixracının təxminən 5 faizinə təsir etdiyini bildirir. RBC iqtisadçılarının hesablamasına görə, mövcud tədbirlərin birbaşa təsiri Kanada ÜDM-inin təxminən 0,4 faizinə bərabərdir. Risk qarşıdurmanın avtomobil, enerji və digər iri sahələrə genişlənməsi halında əhəmiyyətli dərəcədə arta bilər.
