Rusiyanın məşhur “Moskvich Mag.ru” portalında Darya Tyukovanın maraqlı məqaləsi dərc olunub. Məqalədə üç il ərzində Moskvanın necə dəyişərək İstanbula bənzəməsi barədə fikirlər yer alır. Məqalənin maraqlı olduğunu nəzərə alaraq, MSNews.az üçün təqdim edirik.
II Yekaterina yəqin ki, 250 il əvvəl düşündüyü, lakin praktikada tamam fərqli istiqamət alan məşhur “yunan layihəsinin” bu günkü nəticəsini görsəydi, xeyli təəccüblənərdi. Bu mənzərənin fonunda 2000-ci illərdən qalan bir zarafat da acı səslənir: guya nastursiya çiçəyinin adını “mıturtsiya” qoymaq olarmı? Söz oyununun məğzini hamı dərhal anlamırdı. Bu gün isə mövzu artıq aktual deyil — alınmadı. Konstantinopolu, yəni İstanbulu rus pravoslav şəhərinə çevirmək mümkün olmadı. Amma XXI əsrin siyasi turbulensiyası başqa bir nəticə verdi: “yumşaq güc”, yəni “soft power” vasitəsilə Moskva cəmi üç il ərzində şərti desək, türk şəhərinə çevrildi.
Bir neçə il əvvəl diqqətli müşahidəçilər artıq Moskvanın “türk xəritəsinin” Arbatda cəmləşdiyini sezmişdilər. O vaxtlar bu küçəni zarafatla “İstiklal” adlandırmağa başlamışdılar. Burada iddialı “Cihan steak-house” restoranı paradın önündə gedir — püstəli kabablar, güveç, qızılı rəngli “kitsch” steyklər… Ardınca daha demokratik “Bosfor”, “Taksim”, “Marmaris” gəldi (şükür ki, kimsənin ağlına restorana “Çeşmə körfəzi” adını vermək gəlmədi). Adı olmayan, gecə-gündüz işləyən dönərxanaları isə demək olar ki, saymaq mümkün deyil.
Bu məkanların interyeri də diqqət çəkir: divarlarda ya Qalata qülləsi, ya İstiklal küçəsinin köhnə tramvayı, ya da Ayasofiyanın silueti təsvir olunur. Armudu stəkanda çay, narşərab souslu xırda doğranmış çoban salatı, yoqurtlu iskəndər kababı — və artıq elə hiss yaranır ki, sən Moskvada yox, İstanbuldasan və az sonra haradansa müəzzinin səsi gələcək.
Əvvəllər bu “türk ab-havası” əsasən Arbat və Zamaskvoreçyeylə məhdudlaşırdı. Amma son iki ildə İstanbulun vaybı sanki hiss olunmadan Moskvanın digər məhəllələrinə də yayılıb. Tverskoyada Malıy Palaşevski döngəsində gizlənən “Mini Turkish Spot”, Nastasyinski döngəsində Səssudnaya Kaznanın yanında türk restoranı, Voznesenski döngəsində quzu kofteyləri ilə məşhur “Meat Point” — hamısı bunun sübutudur.
Kamerger və Böyük Dmitrovkanın kəsişməsində yerləşən “Taksim” restoranı zəngin “mezze” assortisi və künefə deserti ilə qonaqları cəlb edir. Kojyevniçeskaya küçəsində “Bodrum”, Qruzinski Valda “Eleven” (pide və şişən “puf” lavaşı ilə), “Afimoll” ticarət mərkəzində yanaşı fəaliyyət göstərən “Ankara Doner” və “Galata”… Bütün şəhər boyu eyni mənzərədir.
Ən bariz dəyişiklik isə xırda detallardadır. Məsələn, ayran. Bir vaxtlar Moskvada demək olar ki, rast gəlinməyən bu içki indi şaurma köşklərində kola ilə yanaşı satılır. Türk səhər yeməyi getdikcə menyulardan həm klassik rus yumurtalarını, həm də ingilis səhər yeməyini sıxışdırır. Şakşuka və menemen benedikt yumurtası ilə ciddi rəqabət aparır və çox vaxt qalib gəlir.
Türk şirniyyatları isə artıq bütün Moskva bazarlarını və “fud-holl”-ları zəbt edib. “Depo”, Mərkəzi bazar, Danilovski bazarı, Vnukovo outlet — hər yerdə lokum, paxlava, halvalı şirniyyatlar var. İstanbula gedib çamadanla şirniyyat gətirməyə ehtiyac qalmayıb.
2022-ci ildən sonra Rusiyanı tərk edən Avropa brendlərinin yerini ən sürətlə “LC Waikiki”, “DeFacto”, “Koton”, “Mavi” kimi türk markaları tutdu. Bir zamanlar yalnız Antalyada və İstanbulda tanınan bu brendlər indi Moskvanın alış-veriş landşaftının ayrılmaz hissəsidir. Əslində türk tekstili həmişə mövcud idi, sadəcə kölgədə qalırdı.
Eyni sözləri “Karaca Home”, “Kelebek” kimi ev brendləri haqqında da demək olar. “IKEA”-nı əvəzləmək cəhdi hələ tam uğurlu olmasa da, proses davam edir.
Çin istiqamətinə “Şərqə dönüş” barədə çox danışıldığı bir vaxtda, gözümüzün önündə səssiz, amma təsirli başqa bir dönüş baş verdi — İstanbula dönüş. Türkiyə həmişə göz önündə idi, ona görə də bəlkə də, uzun müddət ciddi qəbul edilmirdi.
Türkiyə ilə Rusiya arasında oxşarlıqlar da az deyil: Avropa ilə Asiyanın kəsişməsi, xristian və müsəlman mədəni kodlarının paralel mövcudluğu, çay mədəniyyəti, hamam ənənələri… Türk mətbəxi isə ruslar üçün həm ekzotika, həm də “comfort food” anlayışının qəribə sintezidir.
Şaurma, dönər, türk qəhvəsi, lokum — bunlar artıq çoxdan “özümüzünkü” sayılır. Və bütün bunlara baxmayaraq, element yenilik hissi də qorunur.
Bu prosesi artıq görməməzliyə vurmaq mümkün deyil. Hətta deputat Milonov belə Dövlət Duması yaxınlığında açılan türk restoranına etiraz etmişdi. Amma fakt dəyişmir: müasir Moskvada türk restoranının hər yerdə yeri var.
Son illərdə Türkiyəyə maraq xeyli artıb. Kimlər üçün İstanbul Avropaya tranzit qapıdır, kimlər üçün alternativ istirahət, kimlər üçün isə nəhayət gerçəkləşən xəyal. Moskvalılar Türkiyəni yenidən kəşf edirlər — və Türkiyənin Moskvaya gəlməsi bu trendin gücünü bir daha təsdiqləyir.
