Türkiyədə hökumətin “Terrordan azad Türkiyə” adlandırdığı prosesin ilk geniş hüquqi çərçivəsini müəyyənləşdirən 12 maddəlik qanun layihəsi Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Ədalət Komissiyasında qəbul edilib. Layihə hələ qanun qüvvəsinə minməyib və növbəti mərhələdə parlamentin Baş Məclisində müzakirə edilməlidir. TBMM-nin rəsmi sistemində sənədin statusu hazırda “gündəmə daxil ediləcək” kimi göstərilir.
MSNews.az xəbər verir ki, sənədin rəsmi adı “Milli Həmrəylik və İctimai Bütövləşmənin Gücləndirilməsi haqqında Qanun Təklifi”dir. Layihə avqustun 5-də TBMM-yə təqdim olunub, avqustun 8-də isə Ədalət Komissiyası hesabatını tamamlayıb. Komissiya protokollarına görə, təklifə ümumilikdə 367 deputat imza atıb.
Layihənin tətbiqi avtomatik başlamayacaq. Əvvəlcə təhlükəsizlik qurumları PKK/KCK və onunla əlaqəli strukturların faktiki fəaliyyətinə son verdiyini və nəzarətindəki silah-sursatı təhvil verdiyini müəyyən etməli, daha sonra bunu təsdiqləyən Milli Təhlükəsizlik Şurasının qərarı “Resmi Gazete”də dərc olunmalıdır. Yalnız bundan sonra nəzərdə tutulan hüquqi mexanizmlər işə düşə bilər.
Təklifə əsasən, PKK/KCK-nın fəaliyyəti çərçivəsində və ya onun xeyrinə törədilmiş müəyyən cinayətlər üzrə davam edən istintaq və məhkəmə prosesləri, eləcə də qüvvəyə minmiş hökmlərin icrası cinayətin ağırlığından asılı olaraq 5 və ya 10 il müddətinə təxirə salına bilər. Maksimum cəzası 15 ilədək olan cinayətlər üçün 5 illik, daha ağır cinayətlər üçün isə 10 illik müddət nəzərdə tutulur. Qəsdən adam öldürmə cinayəti və təşkilat rəhbərləri ilə bağlı ayrıca istisnalar mövcuddur. Türkiyə parlamentinin Ədalət Komissiyasının sədri Cüneyt Yüksəl tənzimləmənin yalnız PKK/KCK və onunla əlaqəli strukturları əhatə etdiyini bildirib.
AKP və MHP isə layihəni amnistiya kimi xarakterizə etmirlər. Onların mövqeyinə görə, cinayət və məhkumluqlar hüquqi baxımdan qüvvədə qalır, yalnız müəyyən şərtlərlə istintaq, məhkəmə və cəzanın icrası təxirə salınır. AKP-dən Əbdülhəmid Gül layihəni geniş siyasi razılaşmanın nəticəsi kimi təqdim edib, MHP-dən Erkan Akçay isə “təşkilat ləğv edilmədən və silahlar təhvil verilmədən qanunun heç bir müddəasının işləməyəcəyini” vurğulayıb.
Layihədə prosesə nəzarət üçün vitse-prezidentin sədrliyi ilə xüsusi şuranın yaradılması nəzərdə tutulur. Şuraya ədliyyə, xarici işlər, daxili işlər və milli müdafiə nazirləri, Prezident Administrasiyasının baş katibi, Milli Kəşfiyyat Təşkilatının rəhbəri və Milli Təhlükəsizlik Şurasının baş katibi daxil olacaq. Bundan başqa, TBMM sədrliyi yanında ayrıca İzləmə Komissiyasının yaradılması nəzərdə tutulur.
Layihə siyasi partiyalar arasında ciddi mübahisələr yaradıb. Qanun təklifini imzalayanlar arasında AKP, CHP, MHP, DEM Parti, HÜDA PAR, Yeni Yol Qrupu və DSP-dən deputatlar var.
Yeni Yol Qrupunun nümayəndələri isə tənzimləmənin hüquqi nəticələrinə görə “şərtli ümumi amnistiya” xarakteri daşıdığını müdafiə edirlər. TBMM komissiya protokollarında Yeni Yol nümayəndəsi İdris Şahinin layihəni məhz bu şəkildə qiymətləndirdiyi görünür. Komissiya rəhbərliyi isə bu mövqeyi rədd edərək təklifin nə ümumi, nə də xüsusi amnistiya olduğunu bildirib.
CHP və Yeni Parti xəttindən çıxış edən deputatlar prosesin hüquqi çərçivəsini dəstəkləməklə yanaşı, demokratikləşmə və hüququn aliliyi sahəsində daha geniş addımların lazım olduğunu bildiriblər. Komissiya protokollarında seçilmiş bələdiyyə rəhbərləri, kayyum tətbiqi və digər demokratikləşmə məsələlərinin də proseslə paralel həll olunmasına çağırışlar yer alıb.
Yenidən Rifah Partiyası isə layihəyə qarşı çıxıb. Partiyanın sədr müavini Suat Kılıç təklifin kifayət qədər açıq hazırlanmadığını, 5–10 illik təxirə salma mexanizminin faktiki amnistiya nəticəsi yarada biləcəyini bildirib və məsələnin referenduma çıxarılmasını tələb edib. “T24” onun partiyasının qanuna mövcud formada dəstək verməyəcəyini yazıb.
Qanun layihəsinin TBMM Baş Məclisində avqustun 10-da müzakirəyə çıxarılması gözlənilir. “Euronews” bu mərhələdən sonra təklifin qəbul ediləcəyi halda Prezidentin təsdiqinə və dərc prosesinə keçəcəyini bildirir.
