ABŞ Prezidenti Donald Tramp bu həftə Pekində Çin lideri Si Cinpinlə keçirəcəyi görüşdə Çinin İranla əlaqələrini əsas mövzulardan biri kimi qaldırmağı planlaşdırır. “Bloomberg”-in yüksək rütbəli ABŞ rəsmilərinə istinadən yaydığı məlumata görə, Vaşinqton xüsusilə Pekinin İrandan neft alışını davam etdirməsindən və Tehranla mümkün hərbi-texniki əməkdaşlıqdan narahatdır.
Məlumata əsasən, Tramp Si Cinpinə Çinin İranla iqtisadi və enerji əlaqələrinin ABŞ sanksiyalarını zəiflətdiyi mesajını çatdırmaq istəyir. ABŞ administrasiyası hesab edir ki, Çin İran neftinin əsas alıcılarından biri olaraq Tehranın maliyyə imkanlarını qoruyur və bu, Vaşinqtonun İrana təzyiq strategiyasını çətinləşdirir. “Reuters” də yazır ki, Çin İran neftinin ən böyük alıcısı olaraq Amerika təzyiqlərinə baxmayaraq, bu ticarəti davam etdirir.
Görüşün mayın 14–15-də Pekində keçirilməsi gözlənilir. Tramp və Si Cinpin danışıqlarda təkcə İran mövzusunu deyil, həm də ticarət, nadir torpaq metalları, Tayvan, nüvə silahları və süni intellekt kimi geniş gündəmi müzakirə edəcəklər.
ABŞ tərəfinin narahat olduğu digər məsələ Çinin İranla mümkün silah və ikili təyinatlı texnologiya əlaqələridir. “Financial Times”-ın məlumatına görə, Tramp görüşdə Çindən İranla bağlı dəstəyini azaltmağı, xüsusilə Tehranla hərbi məqsədlər üçün istifadə oluna biləcək texnologiya və ixrac məsələlərində daha ehtiyatlı davranmağı tələb etməyə hazırlaşır.
Bu görüş ABŞ-İran gərginliyinin kəskinləşdiyi vaxta təsadüf edir. Hörmüz boğazı və Fars körfəzi ətrafında yaranmış böhran Çin üçün də strateji əhəmiyyət daşıyır, çünki Pekin enerji təhlükəsizliyi baxımından regiondakı sabitlikdə maraqlıdır. İran müharibəsi Tramp-Si görüşünün əhəmiyyətini artırıb və Çin Yaxın Şərqdəki enerji axınlarının pozulmasından ciddi narahatdır.
Eyni zamanda, Pekin ABŞ-ın təzyiq siyasətinə açıq şəkildə tabe olmaq istəmir. Çin son aylarda İranla neft ticarətinə görə sanksiyaya məruz qalan şirkətlərini müdafiə edib və ABŞ-ın birtərəfli sanksiyalarına qarşı çıxıb. “Bloomberg”-in daha əvvəlki məlumatına görə, Çin bankları İran nefti ilə bağlı maliyyə əməliyyatlarında ehtiyatlı davranmağa başlasa da, Pekin Vaşinqtonun təzyiqlərini açıq şəkildə qəbul edən tərəf kimi görünmək istəmir.
Gözlənilən görüşdə ABŞ və Çin arasında yeni ticarət və investisiya mexanizmlərinin də müzakirə olunacağı bildirilir. Ağ Ev iki ölkə arasında iqtisadi münasibətləri tənzimləyəcək ticarət və investisiya şuralarının yaradılması üzərində işin davam etdiyini açıqlayıb.
Beləliklə, Trampın Pekin səfəri təkcə ABŞ-Çin ticarət münasibətləri baxımından deyil, həm də İran böhranının gələcəyi üçün mühüm diplomatik sınaq kimi qiymətləndirilir. Vaşinqton Çindən Tehrana təsir göstərməsini istəyir, Pekin isə həm enerji maraqlarını qorumağa, həm də ABŞ qarşısında strateji güzəşt görüntüsündən yayınmağa çalışır.
