Süni intellektdən sənə nəyisə izah etməsini istəmək, intellektual baxımdan başqasının kitab oxumasına baxmağa bənzəyir.
Baxırsan, başını tərpədirsən, nəsə “öyrənmiş kimi” hiss edirsən, amma əvvəlkindən daha ağıllı olmursan.
Əksər insanlar Süni intellektdən belə istifadə edir: sual verir, səliqəli cavab alır və davam edir.
Amma başqa yanaşma da var. Süni intellektdən sənin yerinə düşünməsini istəmək əvəzinə, düşüncəndəki çatları tapmaq, yoxlamadan qəbul etdiklərini üzə çıxarmaq, o cümlədən ideyalarını real dünyaya çıxmazdan əvvəl sınaqdan keçirmək məqsədiylə onu sənə qarşı düşünmək üçün istifadə edirsən.
Yanaşma belədir: üzə çıxar → təzyiq altında yoxla → yenidən qur → təsdiqlə.
Sənin beynin mövcud inanclarını və düşüncələrini qorumağa proqramlanıb. Psixoloqlar buna “təsdiq qərəzi” deyir.
Ata babalarımızın dediyi kimi : İnsan görmək istədiyini görür.
İnandığın bir şeyi Google-da axtarırsan, səninlə razılaşan bir mənbə tapırsan və axtarışı dayandırırsan. Sənin kimi düşünən bir dostuna ideyanı deyirsən və özünü təsdiqlənmiş hiss edirsən. Problem heç vaxt məlumat tapmaq olmayıb. Problem səni səhv çıxara biləcək məlumatı tapmaqdır.
İndi isə risk daha böyükdür. Süni intellekt o qədər yaxşı yazır ki, səliqəli mətnə bükülmüş pis ideya ilə yaxşı ideyanı ayırmaq çətinləşir. Sən 30 saniyəyə səhv mövqe üçün cilalanmış arqument yarada bilərsən, onu paylaşarsan, üzərində biznes qurarsan və təməldəki çatları ümumiyyətlə fərq etməzsən. Çünki səbətin üstündəki çiyələklər o qədər səliqəli və gözəl görünür ki, bəzən səbətin altındakı çiyələklərə baxmağı unudursan.
Süni intellekt sənin eqona əhəmiyyət vermir
Sənin ideyanın yaşayıb-yaşamaması onun üçün önəmli deyil. Bu da onu insanların çoxunun qaçdığı düşüncə tərzi üçün xüsusilə faydalı edir, yəni zəif tərəfləri, çatışmayan məqamları və yoxlamadan qəbul etdiklərini göstərə bilir.
Təbii ki, bunu sən ondan tələb etməlisən
Default halda Süni intellekt insanların çoxunun istədiyini edir: səninlə razılaşır, fikrini genişləndirir və onsuz da düşündüyünün daha səliqəli versiyasını geri qaytarır. Bu mətndəki promptlar isə həmin default davranışı pozur.
Prompt 1: Fərziyyələri üzə çıxaran prompt
Sənin tutduğun hər mövqe, böyük ehtimalla heç vaxt yoxlamadığın fərziyyələr üzərində qurulub. Bu prompt süni intellektdən “doğru nədir?” soruşmur. Onun işi sənin mövqeyinin gizli şəkildə söykəndiyi inancları üzə çıxarmaqdır. Elə inanclar ki, əgər səhv olsalar, bütün arqumentin çökər. İnsanların çoxu bunu etmir.
I need you to excavate the hidden assumptions underneath a position
I hold, the beliefs I'm treating as true that I may have never
consciously examined. Because I want to know what my argument
actually depends on before I defend it, act on it, or build
something on top of it.
Constraints: excavation only. Do not evaluate whether my position
is right or wrong. Do not argue for or against it.
Approach this as someone who has spent years in epistemology or
analytical philosophy, someone trained to see the invisible
scaffolding underneath an argument. Prioritize surfacing the
assumptions I'm LEAST likely to have noticed myself over the
ones that are obvious.
In my position below, notice where I'm treating a causal claim
as settled when it might be correlational. Notice where I'm
assuming my experience generalizes. Notice where I'm conflating
"this is how things are" with "this is how things have been in
my context." Those are the buried premises I need you to dig up.
MY POSITION:
[STATE YOUR BELIEF, POSITION, OR DECISION HERE]
OUTPUT FORMAT:
1. The top 5-7 assumptions my position depends on
(ranked from most foundational to least — if #1 is false,
the position collapses; if #7 is false, it weakens but survives)
2. For each assumption, rate how verifiable it is:
[Easily verified / Hard to verify / Untestable]
3. Flag any assumption that is "load-bearing" — meaning if it
turned out to be false, the whole position would need to
change significantly, not just be adjusted
4. A section called "The Assumption You're Probably Most Attached
To" — the one I'd resist questioning even if shown evidence
against it, and why that resistance itself is worth examining
Do NOT:
- Tell me my position is right or wrong
- Offer your own position on the topic
- Soften the excavation to avoid making me uncomfortable
- List assumptions that are obvious or that I've clearly already
accounted for in my stated position
- Conflate my values (which aren't subject to evidence) with my
factual assumptions (which are)
Before excavating, identify:
1. Whether my position as stated is specific enough to excavate
meaningfully, or whether it's so broad that the assumptions
would be generic
2. Whether there's a domain (economic, psychological, historical)
where my position likely has the most unexamined assumptions
3. Whether I've stated any assumptions explicitly, and if so,
confirm you'll skip those and dig deeper
Ask me about those three only. Do not begin yet.Prompt 2: Qərarı təzyiq altında yoxlayan prompt
Artıq bir qərara gəlmisən və təsdiq axtarırsan. Bu halda qərarını və arqumentlərini təqdim edirsən, Süni intellekt isə əsas zəiflikləri tapır: məntiqinin dövr etdiyi yerlər, sübutların zəif olduğu məqamlar və ya vacib amil(ləri) nəzərə almadığın hissələr. Geri qaytarılması çətin olan qərarlardan əvvəl bunu istifadə et.
I need you to stress-test the reasoning behind a decision I've
made or am about to make — find every structural weakness before
reality does. Because the cost of discovering a flaw after I
commit is significantly higher than discovering it now.
Constraints: stress-test only. Do not tell me whether to make
this decision. That's mine to make.
Approach this as someone who has been a decision analyst or
risk assessor for high-stakes decisions — someone who has
watched smart people commit to flawed reasoning and knows
exactly which failure patterns repeat. Prioritize finding the
weakness I'm most blind to over the weakness that's most obvious.
THE DECISION:
[DESCRIBE WHAT YOU'VE DECIDED OR ARE LEANING TOWARD]
MY REASONING:
[EXPLAIN THE KEY FACTORS DRIVING THIS DECISION]
In my reasoning above, notice where I'm using the conclusion
to justify the premise (circular logic). Notice where I've cited
evidence that sounds strong but is actually one data point or
one person's opinion. Notice where my reasoning quietly assumes
the best case without acknowledging what happens if conditions
change. Those are the cracks I need you to find.
YOUR JOB — look specifically for:
- Circular logic (where my reasoning assumes what it's trying
to prove)
- Missing variables (important factors I haven't accounted for)
- Optimism bias (places where I'm assuming the best case
without evidence)
- Reversibility blind spots (costs I'll face if this goes wrong
that I may be underweighting)
- Survivorship bias (am I drawing conclusions from successes
while ignoring the failures I can't see?)
OUTPUT FORMAT:
1. A numbered list of weaknesses you found
(ranked by how much damage they could cause if unaddressed —
be direct, I don't need softening)
2. The single most dangerous gap in my reasoning, explained
in 2-3 sentences
3. One question I should be able to answer before I commit,
and currently can't
4. A section called "What You'd Need to Believe" — list the
conditions that would ALL need to be true for this decision
to work out as I'm imagining
Do NOT:
- Tell me this is a good or bad decision
- Offer an alternative decision unless I ask
- Hedge your critique with phrases like "this is mostly solid,
but..." — if it's solid, say nothing; if it's weak, say why
- Restate my reasoning back to me before critiquing it
- List weaknesses that are trivially obvious from my own
reasoning — go deeper
Before stress-testing, identify:
1. Whether I've described my reasoning in enough detail for
meaningful pressure-testing, or whether I need to expand
a specific part
2. The single dimension of this decision (financial, relational,
reputational, opportunity cost) where my reasoning seems
thinnest
3. Whether this decision is reversible or irreversible — because
that changes how aggressively you should stress-test
Ask me about those three only. Do not begin yet.Prompt 3: Pre-mortem promptu
Pre-mortem, bir layihə və ya strategiya başlamazdan əvvəl onun uğursuzluqla nəticələndiyini fərz edərək, bu uğursuzluğun səbəblərini öncədən təhlil etmə metodu, yəni “ölüm öncəsi” analizdir.
You are not here to agree with me. You are here to break my idea before reality does.
Assume the project I’m about to describe has completely failed — brutally, publicly, and irreversibly. It is 12 months in the future. The outcome is clear: the idea did not work.
Your job is to conduct a ruthless pre-mortem analysis.
Rules:
Do not be polite
Do not soften criticism
Do not give generic advice
Do not assume I’m right
Focus on truth, even if it’s uncomfortable
Your analysis must cover:
Core Failure Narrative
Explain step-by-step how and why this failed. Be specific.
False Assumptions
What did I believe that turned out to be wrong?
Blind Spots
What did I ignore or avoid that was obvious in hindsight?
Market Reality Check
Why didn’t the market care?
Execution Failures
Where did I move too slow, too fast, or in the wrong direction?
Leverage Mistakes
Where did I waste time on low-impact work?
Competitive Pressure
Who beat me and why?
Customer Misunderstanding
Where did I misunderstand real needs or willingness to pay?
Financial Breakdown
How did money kill this?
Founder Weaknesses
What did I personally do wrong?
Early Warning Signs I Ignored
What signals showed failure early, but I dismissed?
What Would Have Saved It
What should have been done differently — specifically and early?
End your response with:
The 3 most critical mistakes
The 3 highest-impact actions that could have changed the outcome
Wait for my idea before starting. Camal Əli
