ABŞ və Avropa ölkələri Rusiya-Ukrayna müharibəsini dayandırmaq məqsədilə beş əsas istiqaməti əhatə edən yeni sülh təkliflərini müzakirə edir. Təkliflər Ukraynanın müharibədən sonrakı bərpasını, təhlükəsizlik zəmanətlərini, enerji əməkdaşlığını, döyüşlərin dayandırılmasını və Rusiyaya qarşı sanksiyaların gələcəyini əhatə edir.
MSNews.az xəbər verir ki, bu barədə Amerikanın “The Washington Post” qəzetində dərc olunan materialda bildirilir. Qəzetin yazdığına görə, ABŞ Prezidenti Donald Trampın xüsusi nümayəndəsi Stiv Uitkoff və kürəkəni Cared Kuşner sülh təşəbbüsünün hazırlanmasında iştirak edirlər.
Müzakirə olunan yanaşma yalnız hərbi əməliyyatların dayandırılmasına deyil, müharibədən sonra Ukraynanın təhlükəsizliyini və iqtisadi fəaliyyətini təmin edəcək mexanizmlərin yaradılmasına da yönəlib.
Sülh təkliflərinin 5 əsas istiqaməti
1. Ukraynanın bərpası və müharibədən zərər çəkənlərə kompensasiyalar
Müharibə nəticəsində dağıdılmış şəhər və yaşayış məntəqələrinin yenidən qurulması, ölkə iqtisadiyyatının bərpası və zərərçəkənlərə maliyyə dəstəyinin göstərilməsi nəzərdə tutulur. Təkliflər sırasında həlak olmuş və yaralanmış hərbçilərin ailələrinə kompensasiya mexanizmlərinin yaradılması da var.
2. NATO-nun 5-ci maddəsinə bənzər təhlükəsizlik zəmanətləri
Müzakirələrdə Ukraynanın gələcəkdə yenidən hərbi hücuma məruz qalması halında ABŞ və Avropa dövlətlərinin ona yardım göstərməsini nəzərdə tutan təminatlar yer alır.
Lakin belə zəmanətlərin konkret hüquqi forması və hərbi yardımın avtomatik xarakter daşıyıb-daşımayacağı hələ müəyyənləşdirilməyib. NATO-nun kollektiv müdafiə prinsiplərinə bənzər mexanizm Ukraynanın avtomatik olaraq alyansa üzv qəbul edilməsi demək deyil.
3. Rusiya, Ukrayna və Avropa arasında enerji razılaşması
Müzakirə edilən variantlardan biri Rusiya neftinin və qazının boru kəmərləri vasitəsilə yenidən Avropaya nəql olunmasıdır.
Təklifə əsasən, enerji ticarətindən əldə olunan gəlirin müəyyən hissəsinin Ukrayna ilə Rusiya arasında bölüşdürülməsi də nəzərdən keçirilir. Bununla belə, gəlirlərin bölüşdürülməsi qaydası, boru kəmərlərinin istifadəsi və mövcud sanksiyalarla bağlı məsələlər açıq qalır.
4. Döyüşlərin mövcud cəbhə xətti boyunca dayandırılması
Sülh təşəbbüsünün digər istiqaməti hərbi əməliyyatların dayandırılması və təmas xətti boyunca atəşkəs rejiminin tətbiqidir.
Əsas fikir ayrılıqlarından biri isə gələcək ayırıcı xəttin haradan keçməsi və Rusiyanın nəzarətində olan Ukrayna ərazilərinin hüquqi statusudur.
5. Rusiyaya qarşı sanksiyaların mümkün yumşaldılması
Sülh razılaşmasının əldə olunması istiqamətində Rusiyaya tətbiq edilmiş bəzi iqtisadi məhdudiyyətlərin aradan qaldırılması və ya mərhələli şəkildə yumşaldılması ehtimalı da müzakirə olunur.
Lakin sanksiyaların hansı şərtlərlə dəyişdiriləcəyi və Moskvanın bunun müqabilində hansı öhdəlikləri götürəcəyi barədə yekun qərar yoxdur.
Əsas maneə ərazi məsələsidir
“The Washington Post”un materialında bildirilir ki, sülh danışıqlarının qarşısındakı əsas çətinliklərdən biri Rusiya və Ukraynanın ərazi məsələsində fərqli mövqeləridir.
Moskva Ukraynanın işğal altında olan əraziləri ilə bağlı tələblərini saxlayır. Kiyev isə Rusiyanın ərazi nəzarətinin hüquqi baxımdan tanınmasına qarşı çıxır.
Bundan əlavə, ABŞ-nin Rusiya ilə enerji ticarəti və dizel yanacağının ixracına dair son təşəbbüsləri Ukrayna və bəzi Avropa müttəfiqlərinin narahatlığına səbəb olub.
Qeyd edək ki, sadalanan beş istiqamət yekun imzalanmış sülh sazişi deyil. Onlar danışıqlarda müzakirə olunan təkliflərdir və tərəflərin hamısının həmin şərtlərə razılıq verdiyi barədə təsdiq yoxdur.
