ABŞ prezidenti Donald Tramp administrasiyası müharibənin dayandırılması məqsədilə İrana 15 bənddən ibarət plan təqdim edib. Beynəlxalq media orqanlarının yazdığına görə, təşəbbüs bir aylıq atəşkəs rejiminin elan olunmasını və həmin müddətdə tərəflər arasında geniş çərçivəli sazişin razılaşdırılmasını nəzərdə tutur. Məlumatlarda bildirilir ki, plan Pakistan vasitəçiliyi ilə Tehrana çatdırılıb və Vaşinqton bunu hərbi gərginliyin diplomatik müstəviyə keçirilməsi üçün imkan kimi görür.
Yayılan məlumatlara əsasən, təklif Trampın yaxın çevrəsində yer alan şəxslərin iştirakı ilə hazırlanıb. ABŞ prezidenti Donald Tramp da İranla təmasların getdiyini açıqlayıb və prosesdə Stiv Uitkoff, Cared Kuşner, Marko Rubio və digər rəsmilərin rol oynadığını bildirib. Bununla yanaşı, rəsmi Tehran birbaşa danışıqlar aparıldığı barədə iddiaları açıq şəkildə təkzib edib və belə xəbərləri qəbul etmədiyini bəyan edib.
Planın detalları göstərir ki, Vaşinqton İranın nüvə və raket proqramları, eləcə də regiondakı proksi qüvvələrlə bağlı siyasətində ciddi məhdudiyyətlər tələb edir. Mediada yer alan məzmuna görə, ABŞ Hörmüz boğazının açıq saxlanılmasını, İran ərazisində uranın zənginləşdirilməsinin dayandırılmasını, zənginləşdirilmiş materialların təhvil verilməsini, əsas nüvə obyektlərinin fəaliyyətinin dayandırılmasını, ballistik raket proqramının məhdudlaşdırılmasını və regionda silahlı qruplara dəstəyin kəsilməsini istəyir. Eyni zamanda İranın nüvə silahı əldə etmək ambisiyasından imtina etməsi və Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin daha geniş nəzarət mexanizmlərini qəbul etməsi də tələblər sırasında göstərilir.
Bunun müqabilində isə İran üçün sanksiyaların yumşaldılması və ya ləğvi, mülki nüvə proqramına dəstək, xüsusən də Buşəhrdə elektrik enerjisi istehsalına yönəlmiş nüvə fəaliyyətində ABŞ yardımının göstərilməsi kimi müddəaların nəzərdə tutulduğu bildirilir. Məlumata görə, Vaşinqton bu modeli həm təhlükəsizlik risklərini azaltmaq, həm də Tehranı daha geniş razılaşmaya cəlb etmək vasitəsi kimi təqdim edir.
Bununla belə, planın taleyi hələ də qeyri-müəyyən olaraq qalır. “Associated Press” və “Reuters”-in məlumatına görə, İran xüsusilə raket proqramı və regional müttəfiq qüvvələrlə bağlı tələbləri milli təhlükəsizlik məsələsi hesab edir və bu mövzularda güzəştə meylli görünmür. Digər tərəfdən, ABŞ bölgəyə əlavə hərbi qüvvə göndərməyi də davam etdirir ki, bu da diplomatik təşəbbüslə paralel şəkildə təzyiq siyasətinin saxlanıldığını göstərir.
Beləliklə, Tramp administrasiyasının İrana təqdim etdiyi 15 bəndlik plan bir tərəfdən mümkün atəşkəs və siyasi həll üçün çərçivə yaratsa da, digər tərəfdən tərəflər arasında dərin etimadsızlığın qalması bu təşəbbüsün yaxın vaxtda nəticə verəcəyinə dair sualları açıq saxlayır. Hazırkı mərhələdə plan daha çox diplomatik təzyiq və mövqe yoxlaması aləti kimi görünür.
