Suriya hakimiyyəti keçmiş Bəşər Əsəd hakimiyyətindən qalan, əvvəllər bəyan edilməmiş nüvə materiallarının ölkədə mövcudluğunu rəsmən BAEA-ya açıqlayıb və beynəlxalq müfəttişlərə həmin obyektə giriş verib. Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin baş direktoru Rafael Qrossinin sözlərinə görə, söhbət sui-istifadə edilə biləcək bir neçə ton nüvə materialından gedir.
MSNews.az xəbər verir ki, Suriyanın rəsmi “SANA” agentliyinin yaydığı məlumata əsasən, Dəməşq 17 iyul 2026-cı ildə əvvəllər bəyan edilməmiş obyektdə nüvə materialının olduğunu könüllü şəkildə BAEA-ya bildirib. Suriya həm materiallar barədə məlumatları təqdim edib, həm də agentliyin müfəttişlərinin obyektə daxil olmasına şərait yaradıb. BAEA artıq ilkin yoxlamaya başlayıb və proses tam başa çatanadək davam etdiriləcək.
Qrossi Dəməşqdə keçirdiyi mətbuat konfransında məsələnin nüvə təhlükəsizliyi baxımından əhəmiyyətini vurğulayıb. “Associated Press” onun sözlərinə istinadən materialın “bir neçə ton” həcmində olduğunu və potensial olaraq zərərli məqsədlərlə istifadə edilə biləcəyini bildirir. BAEA rəhbərinin sözlərinə görə, material tam uçota alınaraq beynəlxalq təminatlar sisteminə daxil ediləcək.
Suriyanın xarici işlər naziri Əsəd əl-Şeybani isə materialların təhlükə yaratmadığını bildirib. Onun sözlərinə görə, onlar Suriyanın nəzarətində qalacaq və BAEA-nın təminatlar sisteminə tabe olacaq. Şeybani həmçinin Suriyanın nüvə texnologiyalarından mülki və dinc məqsədlərlə istifadə etmək hüququnu qoruduğunu vurğulayıb. “Reuters” bildirir ki, yeni Suriya hakimiyyəti Əsəd dövründən qalan nüvə fəaliyyətləri ilə bağlı açıq sualların həlli üçün BAEA ilə tam əməkdaşlığa söz verib.
Eyni zamanda, BAEA müfəttişləri Deyr əz-Zordakı keçmiş nüvə obyektində ayrıca qazıntı və araşdırma işləri aparırlar. Agentlik 2011-ci ildə İsrailin 2007-ci ildə vurduğu həmin obyektin böyük ehtimalla Suriyanın bəyan etməli olduğu gizli nüvə reaktoru olduğu qənaətinə gəlmişdi. Keçmiş Əsəd hakimiyyəti isə obyektin adi hərbi baza olduğunu iddia edirdi. 2025-ci ildə BAEA obyektlə əlaqəli üç yerdən birində insan fəaliyyəti nəticəsində emal olunmuş təbii uran izləri aşkar etmişdi.
Vacib məqam odur ki, hazırda açıqlanan bir neçə ton nüvə materialının birbaşa İsrailin 2007-ci ildə vurduğu Əl-Kibar/Deyr əz-Zor obyektindən qaldığı təsdiqlənməyib. BAEA Qrossinin bəhs etdiyi materialların başqa, açıqlanmayan bir obyektdə olduğunu bildirir. Deyr əz-Zordakı araşdırma isə paralel aparılır. Buna görə iki obyekti birbaşa eyniləşdirmək üçün hələ kifayət qədər təsdiqlənmiş məlumat yoxdur.
Suriyanın yeni hakimiyyəti bu prosesi keçmiş nüvə fəaliyyətləri ilə bağlı beynəlxalq narahatlıqları aradan qaldırmaq üçün mühüm addım kimi təqdim edir. Lakin Suriyanın bütün nüvə öhdəlikləri üzrə artıq tam uyğunluq statusu əldə etdiyini söyləmək hələ tezdir. Rəsmi məlumata görə, BAEA yoxlama və verifikasiya işlərini davam etdirəcək, bundan sonra Qrossi nəticələri agentliyin İdarə Heyətinə təqdim edəcək və həll olunmamış təminat məsələlərinin bağlanması nəzərdən keçiriləcək.
