“Bıçaq sancılması”, “elektrik vurması”, “yanma”, “qarışqalanma” və “donma” hissi — neyropatik ağrıdan əziyyət çəkən pasiyentlərin öz ağrılarını təsvir edərkən ən çox işlətdiyi ifadələrdir. Memorial Şişli Ağrı Poliklinikasından Uz. Dr. Mehmet Çelik “Sözcü”yə açıqlamasında bildirib ki, neyropatik ağrılar adi zədə və ya toxuma ağrısından fərqli olaraq, birbaşa sinirlərin zədələnməsi və ya qıcıqlanması nəticəsində yaranır.
Mütəxəssis ağrıları əsasən iki qrupa ayırır: gündəlik həyatda əlimizi və ya ayağımızı bir yerə vurarkən hiss etdiyimiz nosiseptiv ağrılar və sinir sisteminin zədələnməsi ilə bağlı ortaya çıxan neyropatik ağrılar. “Cleveland Clinic” də neyropatik ağrının adətən sancma, yanma və elektrik vurması kimi hisslərlə təsvir edildiyini, diabet, zona və mərkəzi sinir sistemi xəstəlikləri kimi səbəblərlə əlaqəli ola biləcəyini qeyd edir.
Dr. Mehmet Çelikin sözlərinə görə, neyropatik ağrının ən geniş yayılmış formalarından biri diabetik neyropatiyadır. Bu ağrı daha çox ayaqlarda, diz qapağından aşağı hissələrdə və barmaqlarda müşahidə olunur. Pasiyentlər bəzən corab geyinməkdə belə çətinlik çəkir, çünki yüngül toxunuş belə yanma və elektrik vurması kimi ağrı yarada bilir. “Mayo Clinic” də diabetik neyropatiyanın yüksək qan şəkərinin sinirləri zədələməsi nəticəsində yarandığını və daha çox ayaq və pəncələrdə müşahidə edildiyini bildirir.
Neyropatik ağrının digər formalarından biri zona xəstəliyindən sonra yaranan ağrılardır. Suçiçəyi virusu orqanizmdə tamamilə yox olmur, sinir sistemində “səssiz” vəziyyətdə qala bilir və immunitet zəiflədikdə yenidən aktivləşərək zona xəstəliyinə səbəb olur. Bu zaman bədənin müxtəlif nahiyələrində güclü yanma və sancma tipli ağrılar ortaya çıxa bilər.
Mütəxəssisin qeyd etdiyi digər ciddi ağrı növü trigeminal nevralgiyadır. Bu xəstəlik üz nahiyəsindəki trigeminal sinirin zədələnməsi və ya qıcıqlanması ilə bağlıdır. “Mayo Clinic”-in məlumatına görə, trigeminal nevralgiya üzün bir tərəfində qəfil və çox şiddətli, elektrik vurmasına bənzər ağrı tutmaları ilə müşayiət olunur. Diş fırçalamaq, üzə toxunmaq və ya danışmaq kimi sadə hərəkətlər belə ağrını tətikləyə bilər.
Dr. Çelik həmçinin fantom ağrılara diqqət çəkir. Bu ağrılar daha çox qolu və ya ayağı amputasiya olunmuş insanlarda müşahidə edilir. Məsələn, ayağı dizdən aşağı kəsilmiş pasiyent sanki artıq mövcud olmayan ayaq barmaqlarında ağrı hiss edə bilər. Bundan başqa, vitamin çatışmazlıqları, beyin qanaması sonrası yaranan mərkəzi ağrılar, Parkinson xəstəliyi və bəzi xroniki ağrı sindromları da neyropatik ağrıya bənzər şikayətlərə səbəb ola bilər.
Neyropatik ağrıların diaqnozu bəzən asan, bəzən isə mürəkkəb olur. Xüsusilə, diabetik neyropatiya və zona sonrası ağrıları müəyyənləşdirmək daha rahatdır. Lakin səbəbi aydın görünməyən üz, bədən və ətraf ağrılarında nevroloji və algoloji müayinə vacibdir.
Beynəlxalq Ağrı Araşdırmaları Assosiasiyasının məlumatına görə, neyropatik ağrı ümumi yetkin əhali arasında təxminən 7-10 faiz yayılmış ola bilər. Bu isə hər 10 nəfərdən birinin həyatının müəyyən dövründə bu tip ağrılarla üzləşə biləcəyini göstərir.
Bu ağrıların müalicəsində adi ağrıkəsicilər çox vaxt kifayət etmir. Dr. Çelik bildirir ki, neyropatik ağrılarda bəzi epilepsiya əleyhinə dərmanlar və antidepressantlar daha təsirli ola bilər. Lakin bu, pasiyentdə epilepsiya və ya depressiya olduğu anlamına gəlmir; həmin dərmanlar sinir sistemində ağrı siqnallarının ötürülməsinə təsir etdiyi üçün istifadə olunur. “Cleveland Clinic” də neyropatik ağrının müalicəsində dərman, fizioterapiya, psixoloji dəstək və bəzi hallarda cərrahi yanaşmaların kombinasiyasının lazım ola biləcəyini bildirir.
Həkimlər xəbərdarlıq edirlər ki, uzun müddət davam edən yanma, sancma, keyimə, elektrik vurması və toxunuşa qarşı həddindən artıq həssaslıq kimi əlamətlər varsa, özbaşına dərman qəbul etmək düzgün deyil. Belə hallarda nevroloq, algoloq və ya ağrı mütəxəssisinə müraciət etmək vacibdir.
