İtaliyada mafiya ilə mason lojaları arasındakı mümkün əlaqələrin araşdırılması zamanı 6 mindən çox şəxsin ad və şəxsi məlumatlarının müsadirə edilməsi illər sonra Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinin Böyük Palatasında İtaliyanın əleyhinə qərarla nəticələnib. Məhkəmə hesab edib ki, genişmiqyaslı axtarış və müsadirə kifayət qədər hüquqi nəzarət və müdafiə mexanizmləri olmadan həyata keçirilib.
MSNews.az xəbər verir ki, iş İtaliyanın ən böyük və ən qədim mason təşkilatlarından biri olan İtaliyanın Böyük Şərqi (Grande Oriente d’Italia) ilə bağlıdır. Təşkilat bir neçə mason lojasını birləşdirir və 1805-ci ildən fəaliyyət göstərir.
Məsələnin əsası 2016–2017-ci illərdə İtaliya parlamentinin Anti-mafiya Komissiyasının Siciliya və Kalabriyada mafiya strukturlarının mason lojalarına mümkün sızmasını araşdırmağa başlaması ilə qoyulub. Komissiya İtaliyanın Böyük Şərqindən həmin iki regiondakı loja üzvlərinin adlarını və şəxsi məlumatlarını təqdim etməsini istəyib. Təşkilat isə bunu üzvlərin şəxsi məlumatlarının və mason mənsubiyyətinin məxfiliyinə istinad edərək rədd edib.
Bundan sonra, 1 mart 2017-ci ildə, Anti-mafiya Komissiyası təşkilatın qərargahında axtarış aparılması və sənədlərin müsadirə olunması barədə göstəriş verib. Əməliyyatı “Guardia di Finanza”-nın, yəni Maliyyə Polisinin mütəşəkkil cinayətkarlıq üzrə xüsusi bölməsi həyata keçirib.
Axtarış yalnız ofislərlə məhdudlaşmayıb. Məhkəmə materiallarına görə, arxiv, kitabxana, kompüterlər və hətta təşkilatın Böyük Ustadının şəxsi yaşayış sahəsi də yoxlanılıb. Çoxsaylı kağız və rəqəmsal sənədlərlə yanaşı, sərt disklər, USB yaddaş qurğuları və kompüterlər də götürülüb.
Ən mübahisəli məqam isə 6 mindən çox üzvün adını və şəxsi məlumatlarını əhatə edən siyahıların müsadirə olunması olub. İtaliyanın Böyük Şərqi bunun çox geniş və proporsional olmayan müdaxilə olduğunu, minlərlə insanın mason üzvlüyü ilə bağlı həssas məlumatlarının konkret fərdi şübhə olmadan dövlət tərəfindən götürüldüyünü bildirib.
Anti-mafiya Komissiyasının araşdırmasının özü isə təsadüfi deyildi. Komissiya Siciliya və Kalabriyadakı bəzi mason lojalarının üzvləri arasında mafiya ilə bağlı cinayət və ya preventiv prosedurlarda adı keçmiş şəxslərin olub-olmadığını yoxlayırdı. Sonrakı açıqlamalarda təxminən 190 nəfərin müxtəlif mafiya ilə əlaqəli məhkəmə və ya preventiv prosedurlarda adı keçdiyi bildirilmişdi. Bununla belə, bu rəqəm bütün 6 min üzvün cinayət əlaqəsi olduğu anlamına gəlmirdi.
İtaliyanın Böyük Şərqi 2017-ci ilin aprelində işi Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinə çıxarıb. Təşkilat Avropa Konvensiyasının 8-ci maddəsi ilə qorunan şəxsi həyata, yaşayış və yazışmalara hörmət hüququnun, həmçinin digər fundamental hüquqlarının pozulduğunu iddia edib.
AİHM-in Birinci Bölməsi 19 dekabr 2024-cü ildə ilkin qərar çıxararaq İtaliyanın 8-ci maddəni pozduğunu müəyyən edib. Məhkəmə axtarış qərarının əvvəlcədən müstəqil məhkəmə tərəfindən yoxlanılmadığını, əməliyyatın əhatə dairəsinin həddindən artıq geniş olduğunu və sonradan da effektiv müstəqil şikayət mexanizminin mövcud olmadığını vurğulayıb.
İtaliya hökumətinin tələbi ilə iş daha sonra AİHM-in Böyük Palatasına göndərilib. 7 iyul 2026-cı ildə Böyük Palata əvvəlki nəticəni qüvvədə saxlayıb və yenidən müəyyən edib ki, müdaxilə sui-istifadə və özbaşınalıq risklərinə qarşı kifayət qədər hüquqi təminatlarla müşayiət olunmayıb.
Məhkəmə xüsusilə qeyd edib ki, parlament istintaq komissiyalarının geniş səlahiyyətləri ola bilər, lakin bu səlahiyyətlər üçüncü şəxslərin fundamental hüquqlarına müdaxilə etdikdə məhdudiyyətsiz sayıla bilməz. Grande Oriente d’Italia-nın nə əməliyyatdan əvvəl müstəqil hüquqi nəzarət, nə də əməliyyatdan sonra effektiv və qərəzsiz şikayət vasitəsi olub.
Bu qərarın vacib hüquqi tərəfi ondan ibarətdir ki, AİHM mafiya ilə masonluq arasında mümkün əlaqələrin araşdırılmasını qanunsuz hesab etməyib. Məhkəmənin iradı araşdırmanın məqsədinə yox, istifadə olunan metodların genişliyinə və hüquqi təminatların yetərsizliyinə yönəlib.
Başqa sözlə, qərar “mason üzvlərinin siyahıları ümumiyyətlə araşdırıla bilməz” demir. Məhkəmə bildirir ki, dövlət belə həssas məlumatlara müdaxilə edirsə, bunun aydın hüquqi əsası, konkret məqsədi, proporsional əhatəsi və müstəqil nəzarət mexanizmi olmalıdır.
Hadisə İtaliyada uzun illərdir mövcud olan daha geniş bir mübahisəni də yenidən gündəmə gətirib: mason lojalarındakı məxfiliklə dövlətin mafiya və korrupsiya əlaqələrini araşdırmaq marağı arasında sərhəd haradan keçməlidir? İtaliyanın Böyük Şərqi öz növbəsində uzun müddətdir cinayət təşkilatları ilə eyniləşdirilməsini rədd edir və qanunsuz fəaliyyət göstərən şəxslərlə bütöv mason strukturlarının bir tutulmasının düzgün olmadığını bildirir.
