İranla bağlı danışarkən çox vaxt ölkənin yaxın gələcəkdə süqut edəcəyi ilə bağlı qlobal proqnozlar səsləndirilir. Lakin bu, sadələşdirilmiş baxışdır. İran hazırda yıxılmır, amma çatlamış bir strukturun içindədir. Bu gün ölkə artıq barrikadalarla yaşayan deyil, daha çox yorğun bir İrandır. İqtisadiyyat var, amma inkişaf yoxdur; sanksiyalar ölkəni məhv etməyib, lakin onu gələcəkdən məhrum edib.
İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (SEPAH) bu kontekstdə mühüm rola malikdir. SEPAH yalnız ənənəvi mənada ordu və ya təhlükəsizlik qurumu deyil; bu, dövlət strukturlarına nüfuz edən, iqtisadiyyat, təhlükəsizlik, regional təsir və ideologiyanı eyni zamanda idarə edən kompleks bir sistemdir. Ali Rəhbər Əli Xamenei sağ olduğu müddətdə rejim formal olaraq toxunulmaz qalır. Hətta onun yoxluğunda belə, SEPAH mövcud formasını qoruyaraq güc mərkəzi rolunu saxlayacaq.
2026-cı ilin əsas sualı artıq növbəti Ali Rəhbərin adı deyil. Məsələ formadadır: İran vahid qərar qəbuletmə mərkəzini saxlayacaq, yoxsa hakimiyyət bir neçə hissəyə parçalanacaq? Analiz göstərir ki, rejim inqilab dili ilə deyil, idarəetmə dili ilə danışmağa başlayacaq. Bu dəyişiklik ideologiyadan deyil, başqa dilin qalmamasından qaynaqlanır.
Bu transformasiya regionda dərhal hiss olunacaq. İranın müttəfiqləri və əlaltıları yox olmayacaq, amma mərkəzdən asılılıqları azalacaq, daha muxtar və proqnozlaşdırıla bilməyən hala gələcəklər. İsrail üçün bu, müvəqqəti bir strateji üstünlük deməkdir, amma regionda təhlükələr aradan qalxmayacaq. Rusiya üçün də dəyişiklik müsbət deyil; İranın praqmatik addımları Moskvanı öz maraqlarından kənara çəkə bilər.
2026-cı ildən sonra İranın hekayəsi tənəzzül və ya azadlıq hekayəsi olmayacaq. Bu, ideologiya üçün artıq yorğun olan və inqilab dilindən idarəetmə dilinə keçən ölkənin ehtiyatlı yaşam rejiminə başlamasının hekayəsi olacaq. “İran Baharı”nın yaranması üçün hələlik heç bir əlamət yoxdur. İran qədim dövlətçilik ənənələrinə sahib ölkədir və ərəb dünyasının təcrübəsindən fərqli, öz strukturu və mahiyyətinə uyğun yol tutacaq.
Bu mənzərə göstərir ki, İranın yaxın perspektivi həm daxili siyasət, həm də regional strategiya baxımından yeni dinamika ilə xarakterizə olunacaq. İqtisadiyyatı, siyasi strukturu və regional təsirləri bir-biri ilə bağlı olaraq, amma əvvəlkindən daha ehtiyatlı və praqmatik şəkildə idarə olunacaq.
TƏHLİL | Pərviz ƏLİYEV, Çin üzrə mütəxəssis
