Astronomlar Yerdən təxminən 1113 işıq ili uzaqlıqda yerləşən ulduz sistemində iki qeyri-adi nəhəng ekzoplanet aşkar ediblər.
MSNews.az xəbər verir ki, NASA-nın TESS kosmik teleskopunun məlumatları əsasında kəşf edilən planetlər TOI-791 b və TOI-791 c adlandırılıb. Onlar TOI-791 adlı ulduzun ətrafında fırlanır.
Alimlərin hesablamalarına görə, hər iki planet ölçü baxımından Yupiterə yaxın olsa da, kütlələri onunla müqayisədə olduqca azdır. Məhz buna görə bu ekzoplanetlər “super-puf” planetlər kateqoriyasına aid edilir.
NASA bildirir ki, TOI-791 b təxminən Yupiter ölçüsündə olsa da, onun kütləsi Yupiterin cəmi 3 faizinə bərabərdir. TOI-791 c isə Yupiterdən bir qədər böyük olsa da, kütləsi Yupiterin təxminən 5,9 faizi qədərdir.
Bu xüsusiyyətlər onların sıxlığını son dərəcə aşağı edir. Oksford Universitetinin məlumatına görə, TOI-791 b-nin sıxlığı 0,038 qram/sm³, TOI-791 c-nin sıxlığı isə 0,047 qram/sm³ təşkil edir. Bu göstəricilər adi şəkər pambığının sıxlığından da aşağıdır.
Planetlərin orbitləri də qeyri-adidir. TOI-791 b ana ulduzunun ətrafında tam dövrünü 139 günə, TOI-791 c isə 232 günə tamamlayır. Bu cür uzun orbitli planetlərin aşkarlanması çətin hesab olunur, çünki onların tranzitini müşahidə etmək üçün uzunmüddətli məlumat toplamaq lazımdır.
NASA-nın məlumatına görə, TESS bu sistem üzrə yeddi il ərzində 1122 günlük müşahidə məlumatı toplayıb. Planetlər ulduzun qarşısından keçərkən onun parlaqlığında yaranan kiçik azalmalar vasitəsilə müəyyən edilib.
Alimlər həmçinin planetlərin bir-biri ilə nadir orbital əlaqədə olduğunu bildirirlər. TOI-791 b və TOI-791 c 5:3 orbital rezonansındadır: daxili planet beş dövrə tamamlayanda xarici planet təxminən üç dövrə edir. Bu cazibə təsiri alimlərə planetlərin kütləsini hesablamağa imkan verib.
Oksford Universitetinin tədqiqatçıları bildirirlər ki, iki “super-puf” planetin eyni sistemdə tapılması olduqca nadir haldır. Belə planetlər alimlər üçün planet sistemlərinin necə formalaşdığını və inkişaf etdiyini öyrənmək baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Tədqiqatçıların fikrincə, bu planetlər böyük ehtimalla hidrogen və heliumla zəngin, olduqca geniş atmosferlərə malikdir. Gələcəkdə Ceyms Uebb Kosmik Teleskopu vasitəsilə onların atmosfer tərkibinin daha ətraflı araşdırılması planlaşdırılır.
Qeyd edək ki, bəzi ilkin məlumatlarda sistemin Dolça bürcündə yerləşdiyi yazılsa da, NASA və Oksford Universitetinin məlumatlarında TOI-791 sisteminin cənub səmasındakı Volans — Uçan balıq bürcündə yerləşdiyi bildirilir.
