ABŞ 22 yanvar 2026-cı il tarixində rəsmi olaraq Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatından (ÜST) ayrıldı. Bu qərar 2025-ci ilin yanvarında Prezident Donald Tramp tərəfindən verilmiş çıxma bildirişinə əsaslanır və təşkilatın tarixində ən böyük maliyyə dəstəkçilərindən birinin çıxması ilə nəticələnib.
Bu addım, dünya üzrə sağlamlıq qurumları, ekspertlər və hökumətlər arasında dərindən narahatlıq yaradıb. ABŞ uzun illər ərzində ÜST-ün büdcəsinin təxminən təxminən 18 %-ni ödəyən ən böyük maliyyə dəstəkçisi olub; bu amil təşkilatın xəstəliklərlə mübarizə, epidemiyaların qarşısının alınması və qlobal sağlamlıq məlumat mübadiləsi sahəsində əsas rolunu gücləndirib.
Tramp administrasiyası çıxışı əsasən ÜST-ün son sağlamlıq böhranlarını, xüsusilə COVID-19 pandemiyasının idarə olunmasını və təşkilatın fəaliyyətinə dair uzunmüddətli tənqidlərini əsas gətirərək izah edib. ABŞ Dövlət Departamenti Trampın qərarını ÜST-ün xəstəliklərə qarşı qlobal reaksiyada uğurlu olmaması və daha effektiv sağlamlıq koordinasiyası üçün yeni yanaşma ehtiyacı ilə motivasiya edib.
Lakin bu çıxış, ABŞ qanunlarına görə problemli görünə bilər, çünki həmin qanun çıxmazdan əvvəl bir illik xəbərdarlıq və lazımi maliyyə öhdəliklərinin yerinə yetirilməsini tələb edir. Hazırda ABŞ-ın 2024 və 2025-ci illər üçün təxminən 260 milyon dollar borcu hələ ödənilməyib ki, bu da hüquqi mübahisə mövzusudur və qanunun pozulması kimi qiymətləndirilə bilər.
ABŞ-ın çıxışı təşkilatın büdcəsində dərhal maliyyə problemlərinə səbəb olub. Bundan sonra ÜST:
-
İdarə heyətinin üzvlərinin sayını təxminən yarıbayarı azaldıb,
-
Ştat cədvəlində ixtisarlar planlaşdırır və bir çox proqramların maliyyələşdirilməsi üçün çətinliklərlə üzləşir.
Bu inkişaf, xüsusilə xəstəliklərin erkən aşkar edilməsi və qlobal epidemiyalara qarşı koordinasiya sahəsində ciddi narahatlıqlar yaradıb.
ÜST-ün Baş Direktoru Tedros Adhanom Gebreyesus ABŞ-ı qərarı yenidən nəzərdən keçirməyə çağırıb və belə bir çıxışın ABŞ və dünyanın sağlamlığı üçün zərərli olduğunu bildirib.
Bir çox sağlamlıq mütəxəssisləri isə hesab edirlər ki, ABŞ-ın çıxışı qlobal məlumat paylaşımı, həssas bölgələrdə xəstəliklərlə mübarizə və vaksin koordinasiyası kimi sahələrdə ciddi çətinliklər yaradacaq. ABŞ federal və dövlət səviyyəsindəki sağlamlıq qurumları bu koordinasiyadan kənarda qalmaq riskini yaşayacaq.
Bəzi siyasi və beynəlxalq müşahidəçilər bu qərarın digər ölkələr üçün də nümunəvi təsir yarada biləcəyini qeyd edir; artıq bəzi ölkələr ÜST ilə bağlı gələcək strategiyalarını yenidən qiymətləndirirlər.
Ümumilikdə bu addım dünya sağlamlıq siyasətində yeni bir mərhələnin başlanğıcına işarə edir və qlobal sağlamlıq sistemlərinin gücləndirilməsi və ya zəifləməsi ilə bağlı geniş müzakirələrə səbəb olur.
