ABŞ Ali Məhkəməsi prezident Donald Trampın doğumla vətəndaşlıq hüququnu məhdudlaşdırmağa yönəlmiş fərmanının qanuniliyinə dair dinləmələrdə onun mövqeyinə skeptik yanaşma nümayiş etdirib. “Reuters“-in məlumatına görə, həm liberal, həm də mühafizəkar hakimlər Tramp administrasiyasını müdafiə edən Ədliyyə Nazirliyi təmsilçisinə sərt və detallı suallar ünvanlayıblar.
Məhkəmə Tramp administrasiyasının apellyasiya şikayətinə baxıb. Söhbət aşağı instansiya məhkəməsinin Trampın fərmanını dayandıran qərarından gedir. Həmin fərman ABŞ-da doğulan uşaqların vətəndaş kimi tanınmamasını nəzərdə tutur, əgər onların valideynlərindən heç biri ABŞ vətəndaşı və ya daimi yaşayış hüququna malik şəxs deyilsə. Nəşr yazır ki, bu siyasət qeyri-qanuni miqrantların, eləcə də müvəqqəti əsaslarla ABŞ-da olan bəzi şəxslərin uşaqlarını hədəf alır.
İşin mərkəzində ABŞ Konstitusiyasının 14-cü düzəlişindəki vətəndaşlıq maddəsi dayanır. Orada bildirilir ki, ABŞ-da doğulan və ölkənin yurisdiksiyasına tabe olan bütün şəxslər ABŞ vətəndaşı sayılır. Məhkəmədə Tramp tərəfi bu müddəanın daha dar şəkildə şərh olunmasını müdafiə edib və vətəndaşlığın yalnız valideynlərin ABŞ-a “əsas sədaqəti” olduğu hallarda tanınmalı olduğunu irəli sürüb.
Ali Məhkəmənin sədri Con Roberts administrasiyanın “yurisdiksiya altında olmaq” ifadəsinə verdiyi şərhi “qəribə” adlandırıb. O bildirib ki, tarixən bu ifadə yalnız diplomatların və ya düşmən işğalçı qüvvələrin uşaqları kimi çox məhdud istisnalara tətbiq olunub və həmin nümunələri ABŞ-da qeyri-qanuni yaşayan geniş kütləyə şamil etmək inandırıcı görünmür.
Liberal hakim Soniya Sotomayor da tarixi müzakirələrə istinad edərək bildirib ki, 14-cü düzəliş və 1866-cı il Vətəndaş Hüquqları Aktı qəbul edilərkən qanunvericilər ABŞ-da doğulan hər kəsin vətəndaş sayılacağını açıq şəkildə vurğulayıblar. Yelena Kaqan isə administrasiyanın mövqeyinin Konstitusiyanın mətnindən çox “qaranlıq və zəif mənbələrə” söykəndiyini deyib. Mühafizəkar hakim Brett Kavano da başqa ölkələrin qanunvericiliyinə istinad edilməsinin ABŞ Konstitusiyasının şərhi baxımından hüquqi relevansını sual altına alıb.
Mühafizəkar hakim Emi Koni Barret isə administrasiyanın “valideynin daimi niyyəti” və “domisil” meyarı üzərindən qurduğu yanaşmanın praktiki icrasını sorğulayıb. Onun sözlərinə görə, uşağın doğulduğu anda valideynin ölkədə qalmaq niyyətini müəyyənləşdirmək son dərəcə mürəkkəb və qeyri-müəyyən proses olar. Nil Qorsaç da 1898-ci ildə qəbul olunmuş məşhur “United States v. Wong Kim Ark” presedentinin Tramp administrasiyasının mövqeyi ilə uzlaşmadığına işarə edib. Həmin qərar ABŞ torpağında doğulan uşaqlara, o cümlədən əcnəbilərin övladlarına doğumla vətəndaşlıq hüququnu tanımışdı.
Dinləmədə Tramp da şəxsən iştirak edib və bununla ABŞ tarixində Ali Məhkəmədə şifahi dinləməyə qatılan ilk fəaliyyətdə olan prezident olub. O, məhkəmə zalında ön sırada otursa da, administrasiyanın hüquqşünasının çıxışından az sonra iclas bitməmiş zalı tərk edib.
Bu işin nəticəsi böyük hüquqi və siyasi təsirə malik ola bilər. Ali Məhkəmə administrasiyanın mövqeyini dəstəkləsə, hər il ABŞ-da doğulan təxminən 250 min uşağın hüquqi statusu sual altına düşə bilər. Eyni zamanda, milyonlarla ailə yeni doğulan uşaqlarının vətəndaşlıq statusunu sübut etmək məcburiyyətində qala bilər. Məhkəmənin qərarının iyunun sonuna qədər açıqlanacağı gözlənilir.
