İsveç Kral Elmlər Akademiyası 2026-cı il fizika üzrə Nobel mükafatını Frensis Halzenə verib. Alim IceCube Neytrino Rəsədxanasının yaradılmasına həlledici töhfəsinə və astrofiziki mənşəli yüksək enerjili neytrinoların kəşfinə görə mükafatlandırılıb.
MSNews.az xəbər verir ki, Nobel Komitəsi Halzenin Cənub qütbünün buzundan nəhəng neytrino detektoru kimi istifadə etmək ideyasının astronomiyada yeni müşahidə üsulunun yaranmasına yol açdığını bildirib.
“Reuters” yazır ki, Halzen bu konsepsiyanı hələ 1988-ci ildə irəli sürüb. Onun ideyası nəticədə Antarktidada təxminən bir kubkilometr buz daxilində minlərlə işıq sensorunun yerləşdirildiyi IceCube rəsədxanasının yaradılmasına gətirib çıxarıb. Rəsədxana 2011-ci ildə tamamlanıb.
Neytrinolar maddə ilə çox zəif qarşılıqlı təsir göstərən elementar zərrəciklərdir. Onların böyük əksəriyyəti Yerdən və insan bədənindən heç bir iz qoymadan keçir. Lakin nadir hallarda neytrino atom nüvəsi ilə qarşılıqlı təsirə girəndə zəif işıq parıltısı yaranır və IceCube-un sensorları məhz bu siqnalları qeydə alır.
IceCube 2013-cü ildə astrofiziki mənşəli yüksək enerjili neytrinoları aşkarlayıb. Sonrakı müşahidələr bəzi neytrino siqnallarını uzaq qalaktikalardakı son dərəcə enerjili proseslərlə əlaqələndirməyə imkan verib. Bu isə alimlərə Kainatı yalnız işıq və digər elektromaqnit şüalanmaları ilə deyil, neytrinolar vasitəsilə də öyrənmək imkanı yaradıb.
Frensis Halzen 23 mart 1944-cü ildə Belçikanın Tinen şəhərində anadan olub. O, indiki KU Leuven universitetində magistr və doktorluq təhsili alıb və 1969-cu ildə doktorluq dərəcəsini əldə edib. Halzen 1972-ci ildən ABŞ-ın Viskonsin–Medison Universitetində fəaliyyət göstərir.
Halzen hazırda IceCube layihəsinin əsas elmi rəhbərlərindən biridir. Layihədə 14 ölkədən 450-yə yaxın alim iştirak edir.
