“James Webb” Kosmik Teleskopu Süd Yolunun mərkəzindəki superkütləli qara dəlik Sagittarius A* — Oxatan A*-ya çox yaxın ərazidə su və oksigenlə zəngin kosmik tozun mövcudluğunu aşkarlayıb. Kəşf belə maddələrin son dərəcə güclü şüalanmanın hökm sürdüyü mühitdə belə yarana və mövcudluğunu qoruya bildiyini göstərir.
MSNews.az xəbər verir ki, Avropa Kosmik Agentliyinin məlumatına görə, astronomlar “James Webb”in MIRI orta infraqırmızı alətindən istifadə edərək IRS 3 adlı ulduzu müşahidə ediblər. Ulduz Süd Yolunun mərkəzindəki Sagittarius A* superkütləli qara dəliyindən cəmi 0,55 işıq ili məsafədə yerləşir.
IRS 3 ömrünün sonuna yaxınlaşmış, asimptotik nəhəng budaq mərhələsində olan ulduzdur. Belə ulduzlar güclü ulduz küləkləri vasitəsilə ətraf kosmosa qaz və toz atırlar. “James Webb”in müşahidələri IRS 3-ün ətrafındakı örtükdə silikatlardan ibarət oksigenlə zəngin tozla yanaşı, ilk dəfə suyun da aydın izlərini müəyyən edib.
“Popular Science” yazır ki, kəşfin əhəmiyyəti məhz ərazinin sərt şəraitindən irəli gəlir. Qalaktikaların mərkəzi güclü radiasiyanın təsiri altında olduğundan alimlər belə mühitlərdə ulduzların toz və molekulyar material yaratmaq qabiliyyətinin nə dərəcədə qorunduğunu araşdırırdılar. Yeni nəticələr bu prosesin superkütləli qara dəliyə yaxın məsafədə də davam edə bildiyini göstərir.
Araşdırmaya görə, IRS 3-ün toz örtüyü təxminən 10 min astronomik vahid məsafəyədək uzanır. Almaniyanın Köln Universitetinin məlumatına görə, ulduz hazırda son dərəcə intensiv kütlə itkisi mərhələsindədir və təxminən hər 18 gündə Yer kütləsinə bərabər miqdarda maddəni ətrafına buraxır. Bu material gələcəkdə yeni ulduz və planet sistemlərinin formalaşmasına töhfə verə bilər.
Bununla belə, kəşfi “qara dəlikdə su tapılması” kimi təqdim etmək doğru olmaz. Su qara dəliyin özündə deyil, onun yaxınlığındakı IRS 3 ulduzunun geniş qaz-toz örtüyündə müəyyən edilib. Araşdırmanın nəticələri “Astronomy & Astrophysics” elmi jurnalında dərc olunub.
Marsla bağlı son araşdırmalar da kosmosda üzvi maddələrin davamlılığına dair maraqlı nəticələr ortaya qoyub. NASA-nın “Curiosity” aparatı 3,5 milyard illik süxur nümunəsində 21 karbon tərkibli üzvi molekul aşkarlayıb və onların yeddisi Marsda ilk dəfə müəyyən edilib. Lakin NASA vurğulayır ki, bu maddələrin bioloji, yoxsa geoloji proseslərlə yarandığını hazırda müəyyən etmək mümkün deyil. Buna görə kəşf Marsda həyatın mövcudluğunun birbaşa sübutu hesab edilmir.
