MSNews.az xəbər verir ki, “Reuters”in sənaye mənbələrinə əsaslanan hesablamasına görə, Rusiyada benzin istehsalı hazırda mövsümi tələbatın təxminən 65 faizini qarşılayır. Ölkənin gündəlik benzin çatışmazlığının 40–45 min tona çatdığı bildirilir. Gündəlik tələbat isə təxminən 115–120 min ton qiymətləndirilir.
Bu göstəricilər böhranın real və genişmiqyaslı olduğunu təsdiqləyir. Lakin sosial şəbəkələrdə yayılan bəzi rəqəmlər fərqli dövrlərə aid məlumatların qarışdırılması nəticəsində ortaya çıxıb.
350–400 min ton rəqəmi aktual çatışmazlığı göstərmir
Paylaşımda Rusiyanın aylıq benzin çatışmazlığının 350–400 min ton olduğu bildirilir. “Reuters”in iyulun 10-da yayımladığı daha yeni məlumatda isə çatışmazlıq aylıq deyil, gündəlik 40–45 min ton səviyyəsində göstərilir.
“400 min ton” rəqəmi son materiallarda əsasən Rusiyanın hər ay xaricdən idxal etməyi planlaşdırdığı benzin həcminə aid edilir. “Kommersant” yazır ki, bu idxal belə daxili bazardakı boşluğu yalnız qismən doldura bilər.
Buna görə aylıq 350–400 min ton rəqəmini mövcud böhranın tam miqyası kimi təqdim etmək düzgün deyil.
Onlarla regionda limitlər tətbiq olunub
“Mediazona”nın iyunun 26-na olan araşdırmasına görə, yanacaq satışı ilə bağlı müxtəlif məhdudiyyətlər Rusiyanın 56 regionunda qeydə alınıb. Lakin onların yalnız 18-də limitlər regional hakimiyyət tərəfindən bütün yanacaqdoldurma məntəqələri üçün məcburi şəkildə tətbiq edilib. Digər 38 regionda məhdudiyyətləri ayrı-ayrı yanacaq şəbəkələri müəyyənləşdirib.
Təsdiqlənən nümunələrə əsasən:
- Dağıstanda bir müştəriyə 20 litr benzin və 50 litr dizel satılır;
- Zabaykalye diyarında benzin satışı 15 litrlə məhdudlaşdırılıb və yalnız avtomobilin çəninə doldurulur;
- Kalininqrad vilayətində iri məntəqələrdə limit 30 litr benzin və 60 litr dizeldir;
- Saratov vilayətində bir avtomobil üçün 30 litrlik limit tətbiq olunub.
Paylaşımda Krasnodar diyarında bütün məntəqələr üçün 30 litr, kanistrlər üçün isə 10 litr limit olduğu bildirilir. Lakin “Mediazona”nın araşdırmasına görə, Krasnodar hakimiyyəti region üzrə ümumi qadağa tətbiq etməyib; məhdudiyyətlər yalnız bəzi yanacaqdoldurma məntəqələrində qüvvədədir.
Altayda iyulun 1-dən sentyabrın 1-dək bütün turizm mövsümünü əhatə edən ümumi yanacaq məhdudiyyəti barədə iddia da etibarlı mənbələrdə təsdiqlənmir. Altay diyarında bəzi məntəqələrin 20 litrlik limit müəyyən etdiyi bildirilsə də, region üzrə vahid qayda qeydə alınmayıb.
Krımda vəziyyət daha ağırdır
Ən ciddi çatışmazlıq Rusiya nəzarətindəki Krım və Sevastopolda müşahidə olunur. May ayında bir avtomobil üçün 20 litrlik limit və kanistrlərə yanacaq doldurulmasına qadağa tətbiq edilmişdi. İyunun 21-dən sonra isə açıq satış daha da məhdudlaşdırılaraq yanacaq əsasən təcili yardım, ictimai nəqliyyat, polis və kommunal xidmətlərə yönəldilib.
Krımın Rusiya tərəfindən təyin edilmiş rəhbəri Sergey Aksyonov bəzi günlərdə əhaliyə satmaq üçün ümumiyyətlə yanacaq olmaya biləcəyini etiraf edib. Yarımadada yanacaqla yanaşı, elektrik və su təchizatında da fasilələr qeydə alınır.
“Kommersant”ın iyulun 1-də yaydığı məlumata görə, Sevastopolda benzinin qiyməti bəzi məntəqələrdə litri 199 rubla, Krımın digər yerlərində isə 185–200 rubla çatıb. “Reuters” də bəzi çatışmazlıq yaşayan regionlarda qiymətlərin litri 2,42 dollara qədər yüksəldiyini qeydə alıb.
Qeyri-rəsmi satıcılarda 250–400 rubl arasında qiymətlər barədə məlumatlar mövcuddur. Lakin sosial şəbəkələrdə göstərilən 350–450 rubl diapazonunu bütün yarımada üçün təsdiqlənmiş sabit qiymət kimi təqdim etmək olmaz.
Yanacaq problemi Krımın turizm sektoruna da təsir göstərib. “Kommersant”ın “TravelLine” məlumatlarına əsaslanan hesabatına görə, mayın 24-dən iyunun 6-dək yarımadada otel bronları əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 31 faiz, Sevastopolda isə 40 faiz azalıb.
Avro-2 benzinin satışına artıq icazə verilib?
Rusiyanın yanacaq standartlarını aşağı salması barədə məlumat qismən doğrudur.
Rusiya hökuməti bəzi neft emalı müəssisələrinə 2026-cı ilin sonunadək daha aşağı ekoloji standartlı Avro-3 benzini dövriyyəyə buraxmağa icazə verib. Avro-3 yanacağında kükürdün miqdarı hazırkı Avro-5 standartı ilə müqayisədə daha yüksəkdir.
Avro-2, Avro-3 və Avro-4 yanacağının 2027-ci ilin iyulunadək istehsalına və idxalına icazə verilməsi isə “Kommersant”ın gördüyü qərar layihəsində nəzərdə tutulurdu. İyunun 29-na olan məlumata görə, Avro-2 ilə bağlı tədbir hələ qüvvəyə minmiş yekun qərar deyil, hökumətdə müzakirə olunan layihə idi.
Buna görə Rusiyanın artıq Avro-2 benzinin sərbəst satışına keçdiyini demək tezdir.
Rusiya yanacağı xaricdən almağa başlayıb
Böhranın yumşaldılması üçün Rusiya benzin ixracını məhdudlaşdırıb, dövlət ehtiyatlarından istifadə edir və xarici tədarükü artırır. Rusiya hökumətinin qərarına əsasən, benzin, dizel və bəzi digər yanacaq növlərinin ixracına qoyulan müvəqqəti qadağa iyulun 31-dək qüvvədədir.
“Reuters”in məlumatına görə, Rusiya Hindistandan ən azı 60 min ton benzin alıb. Belarusdan gündəlik tədarük isə iyun ayında rekord həddə — təxminən 6 min tona yüksəlib.
Hökumət, həmçinin ərzaq məhsullarını iri mağaza şəbəkələrinə çatdıran avtomobillərin yanacaqla prioritet təmin olunmasına qərar verib. Bu addım çatışmazlığın artıq pərakəndə ticarət və ərzaq logistikası üçün risk yaratdığını göstərir.
“Rusiyanın müasir tarixində ən böyük böhran” ifadəsi
“Reuters” böhranı ölkənin 11 saat qurşağı boyunca yayılan, uzun növbələrə, satış limitlərinə və benzin qiymətlərinin rekord sürətlə artmasına səbəb olan ümumrusiya problemi kimi təsvir edir.
Lakin agentliyin nəzərdən keçirilən materiallarında hadisənin birbaşa “Rusiyanın müasir tarixində ən böyük yanacaq böhranı” adlandırıldığı təsdiqlənmir. Buna görə bu ifadəni “Reuters”ə dəqiq sitat kimi aid etmək düzgün deyil.
Nəticə
Rusiyada genişmiqyaslı yanacaq böhranının yaşanması barədə məlumat doğrudur. Benzin istehsalı mövsümi tələbatın təxminən 65 faizini qarşılayır, onlarla regionda satış limitləri və növbələr yaranıb, Krımda isə vəziyyət xüsusilə ağırdır.
Lakin paylaşımda bəzi regional limitlər ümumi dövlət qərarı kimi təqdim edilib, 400 min ton idxal planı çatışmazlıq göstəricisi ilə qarışdırılıb və Avro-2 yanacağının satışına artıq icazə verildiyi barədə tələsik nəticə çıxarılıb.
