Yaxın Şərqdə gərginliyin artdığı bir vaxtda İran Prezidenti Məsud Pezeşkian bu gün “X” platformasında qonşu ölkə liderlərinə ünvanladığı paylaşımında Tehranın region dövlətlərinin suverenliyinə hörmət etdiyini və regional təhlükəsizliyin məhz bölgə ölkələri tərəfindən təmin olunmalı olduğunu bildirib.
O, İranın müharibədən yayınmaq üçün diplomatik yolları sınadığını, lakin ABŞ və İsrailin hərbi hücumlarının Tehrana cavab verməkdən başqa seçim qoymadığını vurğulayıb. Pezeşkianın sözlərinə görə, İranın addımları region ölkələrinin suverenliyinə qarşı deyil, özünümüdafiə məqsədi daşıyır. Xatırladaq ki, Tehran fevralın 28-də başladığı bildirilən ABŞ-İsrail hücumlarına cavab olaraq həm Israel ərazisinə, həm də regiondakı United States hərbi bazalarına zərbələr endirib və bu hadisələr bölgədə gərginliyi daha da artırıb.
QAFSAM eksperti Novruzəli Yusubzadə hesab edir ki, Pezeşkianın paylaşımı bir neçə siyasi mesajı özündə birləşdirir. Onun fikrincə, bu açıqlama ilk növbədə İran hakimiyyətinin tam şəkildə SEPAH nəzarətinə keçmədiyini göstərmək məqsədi daşıyır. Digər tərəfdən, suverenliyə hörmət vurğusu ilə Tehran region ölkələrinə mesaj göndərir ki, son zərbələr həmin dövlətlərin ərazi bütövlüyünə qarşı deyil, əsasən ABŞ hərbi bazalarına cavab xarakteri daşıyır. Ekspertə görə, “region problemlərini region dövlətləri həll etməlidir” yanaşması da İranın diplomatiyanı yenidən aktivləşdirmək niyyətinə işarədir.
N.Yusubzadə qeyd edir ki, İran hərbi mərhələdə müəyyən məqsədlərinə nail olduqdan sonra indi region ölkələrinin özünə qarşı koalisiya yaratmasının qarşısını almaq üçün diplomatik kanalları gücləndirməyə çalışır və bu prosesdə Pezeşkianla yanaşı xarici siyasət fiqurlarının da aktiv fəaliyyəti müşahidə olunur.
Ekspert digər tərəfdən ABŞ-İsrail tandeminin regionda “kürd kartından” istifadə strategiyasına diqqət çəkir. Onun sözlərinə görə, İran daxilində fəaliyyət göstərən PJAK kimi qruplara kəşfiyyat dəstəyinin artıq uzun müddətdir davam etdiyi iddia olunur. Tehran bu ehtimalları nəzərə alaraq sərhəddə SEPAH qüvvələrinin sayını artırıb və bəzi kürd ailələrinin sərhəd zonalarından daxilə köçürüldüyü barədə məlumatlar yayılıb. Buna baxmayaraq, Urmiya və ətraf bölgələrdə təhlükəsizlik strukturlarına qarşı hücumların davam etdiyi bildirilir. Ekspert hesab edir ki, İran daxilindəki PJAK qüvvələrinin genişmiqyaslı fəaliyyət göstərə bilməməsi fonunda ABŞ və İsrailin PKK döyüşçülərinin İran ərazisinə keçidini təmin etməyə çalışması ehtimalı müzakirə olunur. Bu məqsədlə İran-İraq sərhədində müəyyən dağlıq keçidlərin zərbələrlə açılması barədə iddialar da mövcuddur.
Ekspertə görə, belə ssenari reallaşarsa, xüsusilə Urmiya və ətraf bölgələrdə yaşayan azərbaycanlı əhali üçün ciddi təhlükəsizlik riskləri yarana bilər. Bu ehtimal fonunda Tehranla İraq Kürdistanı rəhbərliyi arasında əlaqələrin intensivləşdiyi, tərəflər arasında telefon danışıqlarının baş tutduğu bildirilir. Rəsmi Ərbil İran ərazisinə qarşı hücumlarda iştirak etməyəcəyini bəyan etsə də, ekspert hesab edir ki, regionda vəziyyət sürətlə dəyişə bilər. Bu səbəbdən həm Azərbaycan həm də Türkiyə prosesləri yaxından izləyir və İranda yaşayan azərbaycanlıların təhlükəsizliyi məsələsi regional siyasətdə mühüm faktor olaraq qalır.
Analitik təhlil | Novruzəli YUSUBZADƏ
