İran ətrafında davam edən hərbi gərginlik və Hörmüz boğazındakı böhran fonunda “The Jerusalem Post” nəşri İran neft ehtiyatlarının müxalifətin dəstəklənməsi üçün istifadə oluna biləcəyi ssenarini gündəmə gətirib.
Nəşrin yazdığına görə, söhbət sanksiya altında olan və dənizdə, eləcə də Şərqi Asiya bazarlarında yerləşən İran neft ehtiyatlarının mühacirətdə yaşayan vəliəhd şahzadə Rza Pəhləvi ilə bağlı strukturlara yönləndirilməsi ehtimalından gedir. Bu ssenarinin dünya bazarında neft qiymətlərini aşağı sala, alternativ siyasi mərkəzin legitimliyini gücləndirə və müxalifət üçün maliyyə bazası yarada biləcəyi iddia olunur. Bu yanaşma hazırda daha çox media şərhi və mümkün ssenari kimi təqdim edilir.
Nəşr bu ehtimalı İranın Hörmüz boğazı üzərindən təzyiq imkanları ilə əlaqələndirir. Son günlər beynəlxalq mediada İranın boğazda gəmi hərəkətini ciddi şəkildə məhdudlaşdırdığı, bunun da qlobal enerji bazarlarında güclü dalğalanma yaratdığı bildirilir. “Reuters” və “AP”-nin məlumatlarına görə, bölgədə neft və qaz tədarükündə fasilələr, sığorta və daşınma xərclərində artım, həmçinin BMT müstəvisində təhlükəsizlik müzakirələri artıq qlobal iqtisadi təzyiq faktoruna çevrilib.
Bazar reaksiyası da bu gərginliyin miqyasını göstərir. “Reuters” və digər maliyyə nəşrləri martın 25-də ABŞ-ın İranla bağlı 15 bəndlik təşəbbüsü ətrafında yaranan ümidlər fonunda neftin ucuzlaşdığını, lakin ümumi riskin hələ də yüksək qaldığını yazıb. Analitiklər qeyd edirlər ki, Hörmüz marşrutunun tam açılması və bölgədə sabitliyin bərpası baş vermədən enerji bazarında uzunmüddətli rahatlaşmadan danışmaq çətindir.
“The Jerusalem Post”-un qabartdığı Rza Pəhləvi ssenarisi ilə bağlı isə hələlik aparıcı xəbər agentliklərində müstəqil təsdiq görünmür. Buna görə də bu yanaşma hazırkı mərhələdə rəsmi plan kimi deyil, mümkün siyasi-enerji aləti barədə irəli sürülən versiya kimi qiymətləndirilir. Bununla belə, İran ətrafında yaranan enerji böhranının artıq təkcə hərbi deyil, həm də siyasi və iqtisadi transformasiya vasitəsi kimi müzakirə edilməsi diqqət çəkir.
