Rusiya Ural dağlarında strateji nüvə qüvvələrinin “Perimetr” komanda sistemi ilə əlaqələndirilən son dərəcə məxfi “Obyekt 1335” yeraltı kompleksini genişləndirib və modernləşdirib. “The Sunday Times”, Danimarkanın “Danwatch” media qrupu və “Dossier Center”in birgə araşdırması obyektin yenidən aktiv şəkildə istifadə edildiyinə dair əlamətlər aşkar edib. Qərbdə “Dead Hand” – “Ölü əl” kimi tanınan sistem ölkə rəhbərliyi və əsas komanda məntəqələri sıradan çıxarılsa belə, cavab nüvə zərbəsi əmrinin ötürülməsini təmin etmək üçün yaradılıb.
MSNews.az xəbər verir ki, “The Sunday Times”, “Danwatch” və “Dossier Center” araşdırma zamanı tikinti, avadanlıq və hərbi satınalmalarla bağlı təxminən 2,5 milyon sənədi təhlil ediblər. Araşdırma “Obyekt 1335”in Sverdlovsk vilayətində Kosvinski Kamen dağının dərinliklərində yerləşdiyini göstərir.
Sənədlərə əsasən, Rusiya Müdafiə Nazirliyi 2018–2024-cü illərdə obyektin modernləşdirilməsi üçün minlərlə satınalma həyata keçirib. Tikinti zamanı 22 min tondan çox polad, 56 min tondan artıq sement, yüzlərlə kilometr kabel, həmçinin kimyəvi, bioloji və radioaktiv çirklənmədən qorunmaq üçün xüsusi ventilyasiya və filtrasiya sistemlərinin alındığı bildirilir.
Kompleksin yerin dərinliyində yerləşməsi onun güclü zərbələrdən sonra da fəaliyyətini davam etdirməsi üçün nəzərdə tutulduğunu göstərir. Araşdırmaya görə, obyektin infrastrukturu müasir yüksək dəqiqlikli və bunker əleyhinə silahlara qarşı dayanıqlılığı artırmaq məqsədilə də gücləndirilib.
“Ölü əl” necə işləməlidir?
“Perimetr” sistemi Soyuq müharibə dövründə SSRİ tərəfindən strateji nüvə qüvvələri üçün ehtiyat komanda-rabitə mexanizmi kimi yaradılıb.
Onun əsas məntiqi budur: Rusiya irimiqyaslı nüvə hücumuna məruz qalarsa və ölkənin siyasi-hərbi rəhbərliyi ilə strateji raket qüvvələri arasında adi rabitə kanalları sıradan çıxarsa, sistem xüsusi komanda raketləri vasitəsilə sağ qalmış nüvə qüvvələrinə cavab zərbəsi əmrini ötürə bilər.
Bu səbəbdən “Perimetr” Rusiyanın mümkün ilk nüvə zərbəsindən sonra belə cavab vermək imkanının saxlanmasına, yəni ikinci zərbə qabiliyyətinə xidmət edən sistem kimi xarakterizə olunur.
“Yenidən işə salınıb” iddiasına mühüm qeyd
Araşdırmada sistemin yenidən tam əməliyyat vəziyyətinə gətirildiyi nəticəsinə gəlinir. Stanford Universitetindən nüvə silahları üzrə ekspert Ceffri Lyuis də əldə olunan məlumatların mümkün izahlarından birinin Rusiyanın “Perimetr”i yenidən tam fəaliyyətə qaytarması olduğunu bildirib.
Lakin bu məsələdə ekspertlər arasında yekdil fikir yoxdur. Rusiyanın nüvə qüvvələri üzrə ekspert Pavel Podviq “Perimetr”in ümumiyyətlə fəaliyyətdən çıxarılmadığını və onun tam avtomatik nüvə buraxılışı sistemi kimi təsvir edilməsinin düzgün olmadığını bildirib. Rusiyalı ekspert Aleksey Arbatov da bəzi nəticələri spekulyativ qiymətləndirib.
Rusiya Müdafiə Nazirliyi “Obyekt 1335”in konkret funksiyasını və “Perimetr” sisteminin hazırkı əməliyyat rejimini ictimai şəkildə təsdiqləməyib. Buna görə “Ölü əl”in məhz indi “yenidən işə salınması” rəsmi təsdiqlənmiş fakt deyil, araşdırmanın sənədlər və infrastrukturun modernləşdirilməsi əsasında gəldiyi nəticədir.
