Rusiyada məktəblərdə şagirdlər haqqında toplanan rəqəmsal məlumatların həcminin və uşaqların internet fəaliyyətinə nəzarətin genişləndiyi bildirilir. “Memorial” İnsan Hüquqları Müdafiə Mərkəzinin hesabatına görə, bu məlumatlar təhsil sistemindən kənara çıxaraq müxtəlif dövlət qurumlarının istifadəsinə də verilə bilər.
MSNews.az xəbər verir ki, “Memorial”ın “Rusiya məktəblərində uşaqların rəqəmsal izlənməsi necə qurulub” adlı hesabatında təhsil platformaları, videomüşahidə sistemləri, məktəb interneti və sosial şəbəkələrin monitorinqi əsas nəzarət istiqamətləri kimi göstərilir.
Hesabatda qeyd olunur ki, bəzi məktəb və regional sənədlərdə müəllimlərdən şagirdlərin sosial şəbəkə hesablarını yoxlamaq, onların paylaşımlarını, şərhlərini və “bəyənmələrini” qeydə almaq və bu məlumatları məktəb rəhbərliyinə ötürmək tələb olunur. Müəllif bu praktikanın təkcə təhlükəli davranışın aşkarlanması ilə məhdudlaşmadığını, bəzi hallarda siyasi mövqelərin də qiymətləndirilməsinə imkan verdiyini bildirir.
Şagirdlər və onların ailələri haqqında bəzi məlumatlar dövlətin “GIS Profilaktika” sistemində də toplanır. Sistem 2025-ci il dekabrın 1-dən istismara verilib və məktəblər, daxili işlər orqanları, sosial xidmətlər, səhiyyə və digər qurumlar arasında yetkinlik yaşına çatmayanlarla bağlı məlumat mübadiləsini nəzərdə tutur. Buraya hüquq pozuntuları, evdən qaçma halları, narkotik istifadəsi və ailə vəziyyəti ilə bağlı məlumatlar daxil edilə bilər.
“The Moscow Times” də “Memorial”ın hesabatına istinadən yazır ki, bu məlumat bazaları uşaqların digər rəqəmsal profilləri ilə əlaqələndirilə bilər.
Hesabatda videomüşahidə sistemlərinin də məktəblərdən regional məlumat mərkəzlərinə inteqrasiya olunduğu bildirilir. “Memorial”ın təqdim etdiyi məlumatlara görə, belə infrastruktur müəyyən hallarda DİN, FTB və Rosqvardiya əməkdaşlarına məktəb rəhbərliyindən ayrıca sorğu göndərmədən videoyayıma çıxış imkanı yarada bilər. Bununla belə, bu mexanizmin bütün Rusiya məktəblərində eyni qaydada tətbiq edildiyi təsdiqlənmir.
Məsələn, 2025-ci ildə Surqutda 35 məktəbdə üz tanıma funksiyalı kameraların quraşdırıldığı və görüntülərin daxili işlər orqanlarına real vaxt rejimində ötürüldüyü barədə yerli hakimiyyət məlumat vermişdi. “Memorial” bu və digər nümunələri məktəblərdə nəzarət sisteminin mərkəzləşdirilməsinin göstəricisi kimi təqdim edir.
Hesabatın müəllifi hesab edir ki, bu sistemlər uşaqların şəxsi həyatına müdaxilə, ifadə azadlığı və məlumatların gələcəkdə necə istifadə olunacağı ilə bağlı risklər yaradır. Rusiya hakimiyyəti isə oxşar təhlükəsizlik sistemlərini əsasən hüquq pozuntularının, ekstremizmin və məktəblərə qarşı təhlükələrin qarşısının alınması vasitəsi kimi əsaslandırır.
