ABŞ-ın Venesuelaya müdaxiləsi yalnız Nikolas Maduronun vəzifədən götürülməsi ilə nəticələnmədi; bu əməliyyat həm də Latın Amerikasında Çinin strateji maraqlarına ciddi təsir göstərdi.
Çin üzrə mütəxəssis Pərviz Əliyevin fikrincə, belə bir əməliyyatın mümkün olması, əlbəttə, Venesuela təhlükəsizlik qüvvələri ilə müəyyən sövdələşmə olmadan qeyri-mümkün idi. Çünki ölkənin Rusiya və Çin modelləri ilə silahlanmış hava hücumundan müdafiə qüvvələri, sadəcə olaraq, ABŞ-ın qoşun daşıyan təyyarələrini və yavaş helikopterlərini görməzdən gəldi.
“Maduronun qaçırılması yalnız Venesuelanın özündə deyil, həm də bütün Latın Amerikasında Çinin qlobal enerji resurslarına çıxışına ciddi zərbə vurur,” – deyə P.Əliyev qeyd edir.
Uzun illər ərzində Çin, ABŞ-ın geri çəkilməsi və Amerika şirkətlərinin çıxarılması ilə yaranmış boşluğu fəal şəkildə doldurmuşdu. Venesuela, Pekin üçün regiondakı əsas aktiv sayılırdı və Nikolas Maduro Çinin Latın Amerikasındakı ən yaxın müttəfiqi kimi fəaliyyət göstərirdi. Təbii ki, Çin vətəndaşları Venesuelaya vizasız səyahət edə bilirdi, Çin şirkətləri isə aparıcı investor rolunda idi.
Lakin Venesuelada biznes aparmaq Çin üçün heç də asan deyildi.
“Rusiyadakı vəziyyətə bənzər səbəblərə görə Çin biznesləri ABŞ sanksiyalarından ciddi narahat idi və Venesuela bazarını riskli hesab edirdilər,” – ekspert deyir.
ABŞ şirkətlərinin çıxarılması və populyar siyasi populizm, Çin investorları üçün ciddi presedent yaratmışdı. Belə ki, Çin şirkətləri Venesuelaya investisiya qoyarkən həmişəkindən daha ehtiyatlı davranmalı idilər.
Digər tərəfdən, Venesueladakı sanksiyaların qaldırılması ilə Çin şirkətləri mövcud tarixi əlaqələrindən istifadə edərək təsirlərini artırmaq imkanına malik olacaq. Lakin bütün bunlara baxmayaraq, Latın Amerikasının regional təhlükəsizliyində ABŞ-ın rolunu Çin hələlik tam əvəz edə bilmir.
“Çin iqtisadi zərərləri kompensasiya edə bilər, amma geosiyasi baxımdan bu ciddi bir itki olaraq qalır,” – deyə ekspert vurğulayır.
Bəzi ekspertlər ABŞ əməliyyatını Rusiya hərbi strategiyası ilə müqayisə edirlər. Lakin fərqli məqamlar mövcuddur:
“Aydındır ki, Amerika hücumu xüsusi razılaşmanın bir hissəsi kimi həyata keçirilib. Əgər tammiqyaslı müqavimətlə qarşılaşsaydı, əməliyyat dayandırılardı,” – deyə P.Əliyev qeyd edir.
Ukraynada Rusiya, sürətli hücumun mümkün olmadığını anladı və vəziyyət uzun və çətin müharibəyə çevrildi. Moskva üçün bu, xarici siyasət məqsədlərinə çatmaq üçün yüksək qiymət ödəməyə hazır olmaq deməkdir.
P.Əliyevin fikrincə, Amerika hücumu bir dərsdir: onlar İrana zərbə endirməyin risklərini diqqətlə qiymətləndirdi və quru müharibəsindən çəkindilər. Bunun əvəzinə, zəif, lakin təbii ehtiyatlarla zəngin bir ölkəni hədəf alaraq, “kiçik bir qələbə” əldə etdilər. Bu əməliyyat həm geosiyasi mesajdır, həm də Çin üçün strateji bir xəbərdarlıq: ABŞ hələ də Latın Amerikada hərbi və siyasi üstünlük nümayiş etdirə bilir.
Analitik təhlil | Pərviz Əliyev, Çin üzrə mütəxəssis
