ABŞ Silahlı Qüvvələrinin Yaxın Şərqdəki hərbi-nəqliyyat təyyarələrinin bir hissəsini regiondan çıxarmağa başladığı barədə məlumatlar yayılıb. Açıq mənbələrdə və uçuş izləmə platformalarında müşahidə olunan hərəkətlilik Vaşinqtonun regionda artan hərbi risklər fonunda strateji aviasiya resurslarını daha təhlükəsiz mövqelərə yönəltdiyi ehtimalını gündəmə gətirib.
Rəsmi Pentaqon mənbələri hələlik hərbi-nəqliyyat aviasiyasının kütləvi şəkildə çıxarılması barədə ayrıca açıqlama verməyib. Buna görə də bu məlumatlar hazırda əsasən açıq uçuş izləmə müşahidələri və hərbi ekspertlərin qiymətləndirmələri əsasında dəyərləndirilir. Bununla belə, son aylarda ABŞ-ın Yaxın Şərqdə hərbi hava fəaliyyəti kəskin artıb. “Anadolu” agentliyinin məlumatına görə, mayın əvvəlində ABŞ-ın regiona doğru hərbi uçuşlarında ciddi artım qeydə alınıb və bu hərəkətliliyin əsas hissəsini nəqliyyat və havada yanacaq doldurma təyyarələri təşkil edib.
Ekspertlər hesab edirlər ki, hərbi-nəqliyyat təyyarələrinin mümkün yerdəyişməsi İranla gərginliyin yüksək səviyyədə qalması fonunda müdafiə xarakterli preventiv tədbir kimi qiymətləndirilə bilər. Belə təyyarələr qoşun, sursat, texnika, hava hücumundan müdafiə sistemləri və digər logistik resursların daşınmasında mühüm rol oynayır. ABŞ Mərkəzi Komandanlığının rəsmi məlumatlarında da C-5M “Super Galaxy” kimi iri nəqliyyat təyyarələrinin CENTCOM məsuliyyət zonasında güc proyeksiyası üçün əsas vasitələrdən biri olduğu qeyd olunur.
ABŞ Mərkəzi Komandanlığının rəhbəri admiral Bred Kuper Senatdakı çıxışında İranın zərbə imkanlarının ciddi şəkildə zəiflədildiyini bildirib, lakin ABŞ kəşfiyyat qiymətləndirmələri Tehranın hələ də raket, dron və kiçik hərbi qayıq imkanlarına malik olduğunu göstərir.
Bu baxımdan Vaşinqtonun logistik və strateji aviasiya resurslarını risk zonalarından uzaqlaşdırması mümkün genişmiqyaslı toqquşma ssenarisinə hazırlıq elementlərindən biri kimi şərh olunur. Lakin bu addımın birbaşa hücum hazırlığı, yoxsa yalnız itkiləri azaltmağa hesablanmış təhlükəsizlik tədbiri olduğu barədə rəsmi təsdiq yoxdur.
Yaxın Şərqdə mümkün eskalasiya Cənubi Qafqaz, xüsusilə Azərbaycan üçün də ciddi siqnallar yaradır. İranla sərhəddə yerləşən Azərbaycan üçün belə bir müharibə enerji infrastrukturu, tranzit xətləri, hava və quru logistikasının təhlükəsizliyi, həmçinin humanitar risklər baxımından birbaşa nəticələr doğura bilər. Stokholm Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutunun təhlilində də İran müharibəsinin Bakı üçün uzaq Yaxın Şərq böhranı deyil, ölkənin cənub sərhədi boyunca inkişaf edən təhlükəsizlik riski olduğu vurğulanır.
Regiondakı böhran nəqliyyat marşrutlarına da təsir göstərir. “Caucasus Edition”ın təhlilinə görə, İran böhranı Cənubi Qafqazda bağlantı və tranzit xəritəsini dəyişir, qlobal aviasiya və enerji marşrutlarının yenidən qurulmasına səbəb olur, Orta Dəhlizin strateji əhəmiyyətini artırır.
Bu şəraitdə ABŞ hərbi-nəqliyyat aviasiyasının mümkün yerdəyişməsi təkcə hərbi texniki addım deyil, həm də regionda daha geniş təhlükəsizlik arxitekturasının yenidən formalaşdığını göstərən siqnal kimi qiymətləndirilir. Azərbaycan üçün əsas çağırış isə mümkün eskalasiya fonunda sərhəd təhlükəsizliyi, enerji və nəqliyyat infrastrukturu, regional sabitlik və humanitar risklər üzrə çevik hazırlıq mexanizmlərinin gücləndirilməsidir.
