Xroniki qeyri-sabitlik yaşayan Mərkəzi Afrika Respublikası (MAR) bazar günü milli seçkilər keçirir. Ölkənin hazırkı prezidenti Faustin-Arkanj Tuadera üçüncü prezidentlik müddəti uğrunda mübarizə aparır və Rusiya muzdluları ilə Ruanda əsgərlərinin köməyi sayəsində əldə olunan təhlükəsizlik irəliləyişlərini əsas arqument kimi önə çəkir.
68 yaşlı riyaziyyatçı olan Tuadera 2023-cü ildə keçirilmiş konstitusiya referendumuna rəhbərlik edib. Həmin referendum prezidentlik müddətinə qoyulmuş məhdudiyyəti ləğv edib və bu addım tənqidçilər tərəfindən “ömürlük hakimiyyət cəhdi” kimi qiymətləndirilib.
Analitiklərin fikrincə, Tuaderanın qələbəsi – ən gözlənilən nəticə – Rusiyanın ölkədəki maraqlarını daha da gücləndirə bilər. Moskva MAR-da təhlükəsizlik dəstəyi qarşılığında qızıl və almaz daxil olmaqla təbii sərvətlərə çıxış əldə edib. Tuadera, eyni zamanda, ölkənin litium və uran ehtiyatlarını da maraqlı tərəflərə təklif etdiyini bildirib.
Paytaxt Banqidə seçki məntəqələri yerli vaxtla saat 06:00-da açılıb və 18:00-da bağlanmalı idi. İlkin nəticələrin yanvarın 5-dək açıqlanacağı gözlənilir. Seçicilərin ümumi sayı təxminən 2,4 milyon nəfərdir.
Banqidə səs verən mağaza sahibi Beatrisa Mokonzapa bildirib ki, uzun illər davam edən münaqişələrdən ən çox qadınlar əziyyət çəkib, lakin hazırda vəziyyət yaxşılaşıb:
“Bu gün təhlükəsizliyimiz var. Ümid edirəm ki, bu davam edəcək. Məncə, bunu təmin edə biləcək ən uyğun şəxs Prezident Tuaderadır,” – deyə o bildirib.
Müxalifət düşərgəsində altı namizəd var. Onlara iki keçmiş baş nazir – Aniset-Jorj Dologele və Anri-Mari Dondra liderlik edir. Hər iki siyasətçi xarici vətəndaşlığa malik olmaq iddiası ilə namizədlikdən kənarlaşdırılmaq təhlükəsi ilə üzləşsə də, sonda bülletenlərdə yer alıblar.
Buna baxmayaraq, analitiklər Tuaderanı əsas favorit hesab edirlər. Səbəb kimi onun dövlət institutları üzərində nəzarəti və daha geniş maliyyə imkanları göstərilir.
Dondra “Reuters”-ə verdiyi müsahibədə seçki mühitini “qeyri-bərabər” adlandırıb və kampaniya aparmaq imkanlarının məhdud olduğunu deyib. Bununla belə, o, güclü nəticə əldə edəcəyinə ümidli olduğunu bildirib.
“Human Rights Watch” təşkilatı ötən ay açıqlamasında Dologele və Dondranın namizədliyinə qarşı edilən cəhdlərin müxalifətin fəaliyyətini məhdudlaşdıran inzibati manevrlər silsiləsinin bir hissəsi olduğunu və hakim “Birləşmiş Ürəklər” Partiyasının xeyrinə işlədiyini bəyan edib.
Banqidə səs verən müəllim Albert Komifea isə dəyişiklik istədiyini bildirib:
“Müxalifətin effektiv kampaniya aparmasının qarşısını almaq üçün əllərindən gələni etdilər. Amma səs qutuları artıq dəyişiklik zamanının gəldiyini göstərəcək.”
2018-ci ildə Mərkəzi Afrika Respublikası Qərbi və Mərkəzi Afrikada Rusiyanın “Vaqner” muzdlularını ölkəyə dəvət edən ilk dövlət olub. Sonradan Mali, Burkina Faso və Niger də bu addımı atıb.
2020-ci ildə isə Ruanda hökuməti üsyançı qrupların paytaxta doğru irəlilədiyi və seçkiləri pozmağa çalışdığı bir vaxtda Tuaderaya dəstək üçün qoşun göndərib. Həmin dövrdə ölkə üzrə seçki məntəqələrinin 14%-ində səsvermə keçirilə bilməmişdi.
Bu il imzalanan bir neçə sülh sazişindən sonra ölkədə təhlükəsizlik nisbətən yaxşılaşıb. Lakin vəziyyət hələ də kövrəkdir: üsyançılar tam tərksilah olunmayıb, reinteqrasiya prosesi yarımçıq qalıb, Sudanla sərhəddən daxil olan silahlı qruplar isə şərq bölgələrində qeyri-sabitliyi artırır.
Bazar günü keçirilən seçkilər təkcə prezidentliklə məhdudlaşmır, eyni zamanda parlament, regional və bələdiyyə orqanları üçün də səsvermə keçiriləcək.
Əgər heç bir namizəd 50%-dən çox səs toplamazsa, prezident seçkilərinin ikinci turu 15 fevralda, parlament üzrə ikinci turlar isə 5 aprel tarixində keçiriləcək.
Risklərin qiymətləndirilməsi üzrə “Pangea-Risk” şirkəti seçkidən sonra iğtişaş ehtimalının yüksək olduğunu bildirib. Müxalifətin Tuaderanın gözlənilən qələbəsini mübahisələndirəcəyi ehtimal olunur.
Bununla belə, sakit və problemsiz seçki prosesi Tuaderanın ölkədə sabitliyin bərpa olunduğu barədə iddialarını gücləndirə bilər. Bu mövqe ötən il BMT Təhlükəsizlik Şurasının silah embarqosunu və almaz ixracına qoyulmuş məhdudiyyətləri qaldırması ilə də möhkəmlənib. Noyabr ayında isə BMT sülhməramlı missiyasının mandatı uzadılıb, baxmayaraq ki, ABŞ bu qərara qarşı çıxaraq təhlükəsizliyin mərhələli şəkildə Banqiyə ötürülməsini təklif edib.
