Yaşa bağlı makula degenerasiyası (AMD) nəticəsində ağır görmə itkisi yaşayan insanlar üçün mühüm elmi irəliləyiş əldə olunub. Mərkəzi görməni məhv edən və torlu qişa hüceyrələri öldükdən sonra müalicə imkanları olduqca məhdud olan bu xəstəlikdə yeni texnologiya funksional görmənin qismən bərpasına imkan verir.
Yeni sistem bir-biri ilə əlaqəli iki əsas komponentdən ibarətdir. Birincisi, cəmi 2×2 millimetr ölçüsündə olan və cərrahi yolla gözün birində torlu qişanın altına yerləşdirilən mikro implantdır. İkincisi isə miniatür kamera ilə təchiz olunmuş ağıllı eynəklərdir. Kamera istifadəçinin baxdığı görüntünü qeydə alır, onu emal edib böyüdür və yaxın infraqırmızı işıq vasitəsilə implantlara ötürür. İmplant bu vizual məlumatı elektrik siqnallarına çevirərək birbaşa görmə sinirini stimullaşdırır və beləliklə, zədələnmiş torlu qişa hüceyrələrini “kənardan ötürərək” işləyir.
Qabaqcıl AMD diaqnozu olan 38 nəfərin iştirak etdiyi klinik sınaqda 32 pasiyent bir illik müşahidə mərhələsini tam başa vurub. Onlardan 26-sı gündəlik həyatda real və hiss olunan funksional yaxşılaşma olduğunu bildirib. Bərpa olunan görmə təbii və ya rəngli deyil — bulanıq və ağ-qara formada olur — lakin praktik baxımdan faydalıdır. Bəzi iştirakçılar iri şriftli mətnləri oxuya, krossvord həll edə, fiqurları tanıya və əvvəllər mümkün olmayan gündəlik işləri yerinə yetirə biliblər.
Bu texnologiyanın əsas dəyəri mükəmməl görmə yaratmaqda deyil, faydalı görmə təmin etməsindədir. Mərkəzi görmə sahəsində demək olar ki, tam kor olan insanlar üçün belə qismən bərpa müstəqilliyi və həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə artıra bilər.
Texnologiya ilkin olaraq akademik tədqiqatlar əsasında yaradılıb və hazırda kommersiya istehsalçısı tərəfindən təkmilləşdirilir. Sistem makula degenerasiyasını sağaltmır və ölmüş torlu qişa hüceyrələrini bərpa etmir, lakin birbaşa neyron stimulyasiyası ilə xarici vizual emalın birləşdirilməsinin real və mənalı görmə təmin edə bildiyini sübut edir.
Alimlərin fikrincə, gələcək versiyalar daha aydın təsvirlər, daha axıcı görüntü və təbii görmə ilə daha yaxşı inteqrasiya təqdim edə bilər. Retinal implantlar, optik sistemlər və siqnal emalı texnologiyaları inkişaf etdikcə, bu yanaşma hazırda effektiv müalicə imkanı olmayan xəstələr üçün güclü alternativə çevrilə bilər.
