Ekspertlərin fikrincə, Yaponiya hökuməti Çin və Rusiyanın bölgədə artan nüfuzuna qarşı “resurslarla zəngin Orta Asiya ölkələrini” Tokioda ilk dəfə bir araya gətirərək əməkdaşlıq imkanlarını araşdırır.
Qazaxıstan, Qırğızıstan, Tacikistan, Türkmənistan və Özbəkistan liderləri 19-20 dekabr tarixlərində Yaponiya Baş naziri Takaiçi Sanaenin ev sahibliyi ilə baş tutacaq “C5+1 Zirvəsində” paytaxt Tokioda görüşəcəklər.
C5+1 formatı, resurs baxımından zəngin bu ölkələri ticarət, investisiya, təhlükəsizlik və inkişaf sahələrində müxtəlif məsələləri müzakirə etmək üçün xarici tərəfdaşlarla bir araya gətirən mexanizm kimi tanınır.
Apreldə Özbəkistanın Səmərqənd şəhərində keçirilən ilk Avropa İttifaqı-Orta Asiya Zirvəsi və ABŞ Prezidenti Donald Trampın noyabrda Orta Asiya liderlərini Ağ Evdə qəbul etməsi, gözləri Tokiodakı zirvəyə yönəldib.
Yaponiya, 2004-cü ildən resurs zəngini beş keçmiş Sovet ölkəsi ilə “CAJAD” dialoqu çərçivəsində əməkdaşlıq aparır; bu, xüsusilə xam neft, təbii qaz və nadir metallarla bağlı qarşılıqlı əlaqələri hədəfləyir.
Son dövrdə Rusiya və Çinlə əlaqələrini genişləndirən Orta Asiya ölkələri, Tokionun onlarla 20 ildən artıq nazirlər səviyyəsində saxladığı əlaqələrini, ilk “C5+1 Liderlər Zirvəsi” ilə ən yüksək səviyyəyə çıxaracaq.
Kabinetin Baş katibi Kihara Minoru, zirvə çərçivəsində strateji əhəmiyyətə malik Orta Asiya ölkələri ilə qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın daha da gücləndirilməsini ümid etdiklərini bildirib.
Zirvə çərçivəsində bu ölkələrlə iqtisadi-ticarət əlaqələrini artırmaq, iqtisadi təhlükəsizliyi gücləndirmək, karbon azaldılması və infrastruktur sahələrində əməkdaşlıq imkanlarını təşviq etmək məqsəd qoyulub.
Liderlər, Yaponiya hökuməti tərəfindən təşkil olunan və altı ölkənin iş adamlarını bir araya gətirəcək “Orta Asiya + Yaponiya İş Forumu”nda iqtisadi və ticarət əməkdaşlığını genişləndirməyə fokuslanacaq.
Ekspertlər bildirirlər ki, Çin və Rusiyanın bölgədə nüfuzunu artırdığı bir dönəmdə Yaponiya tərəfindən təşkil olunan ilk Orta Asiya zirvəsi, “resurslarla zəngin bölgəyə” diqqət yetirməyə xidmət edir.
Tokio Mərkəzli Xarici Siyasət İnstitutunun direktoru Miyake Kunihiko, C5 ölkələrinin Çin və Rusiya arasında sıxışdığını, balanslaşdırıcı alternativə ehtiyac duyduqlarını və bu ölkələrin Yaponiya ilə maraqlandıqlarını qeyd edib.
Yaponiya ilə 1991-ci ildən etibarən başlayan əlaqələri xatırladan Miyake, 30 ildən sonra liderləri ev sahibi statusunda bir araya gətirə biləcək zirvə təşkil etməyin hökumət üçün mühüm uğur olduğunu vurğulayıb.
Kioto Mərkəzli Doşişa Universiteti Qlobal Araşdırmalar İnstitutu müəllimi Prof. Masanori Naito isə bölgənin yalnız təbii resursları ilə deyil, fərqli bir beynəlxalq siyasi oxu təmsil etdiyini bildirib.
Toni Bleyr Qlobal Dəyişiklik İnstitutunun Orta Asiya direktoru David Hoffman isə bildirib ki, zirvə çərçivəsində Yaponiya Orta Asiyaya “Yaşıl Ana Plan” təqdim etməli və bölgənin təmiz enerji keçidində liderlik etmə imkanına malikdir.
Hoffman əlavə edib ki, beş ölkənin enerji ehtiyatları elektronika və hərbi texnologiya üçün vacibdir və Yaponiya bu sahədə dayanıqlı investisiya strategiyası ilə regiondakı mövqeyini gücləndirəcək.
