Avropa və Asiyanın qarşıdan gələn qışda mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) partiyaları uğrunda sərt rəqabətlə üzləşəcəyi gözlənilir. Qışın necə keçəcəyi qaz bazarında həlledici amillərdən biri olacaq. Dizel bazarında isə rəqabət artıq indidən güclənib və Avropa alıcıları Asiya ilə müqayisədə yanacağa nəzərəçarpacaq dərəcədə yüksək qiymət ödəyirlər.
MSNews.az xəbər verir ki, “Financial Times” Avropanın qış mövsümü ərəfəsində LNG tədarükü uğrunda Asiya ilə rəqabət aparmalı olacağına diqqət çəkib. Asiyada spot LNG qiymətlərinin təxminən 30 dollar/MMBtu səviyyəsinə yüksəlməsi və Avropa qiymətlərinin də buna yaxınlaşması beynəlxalq bazarda gərginliyin göstəricisi hesab olunur.
Əsas risklərdən biri qışın sərt keçməsi ehtimalıdır. Soyuq hava həm Avropada, həm də Asiyada qaz tələbatını artırarsa, eyni LNG partiyaları uğrunda qiymət rəqabəti daha da kəskinləşə bilər. Xüsusilə Hindistan və Pakistan kimi Asiya ölkələrinin təchizat çatışmazlığının qarşısını almaq üçün daha yüksək qiymətlər ödəməyə hazır olması Avropanın qarşısında əlavə rəqabət yaradır.
Dizel uğrunda rəqabət artıq başlayıb
Qaz bazarında əsas sınaq qış aylarında gözlənilsə də, dizel bazarında gərginlik artıq hiss olunur.
“General Index” məlumatlarına əsaslanan təhlilə görə, sentyabrda Şimal-Qərbi Avropaya çatdırılan spot dizel partiyaları Sinqapurla müqayisədə orta hesabla tonuna 174 dollar baha olub. May ayında isə fərq cəmi 27 dollar təşkil edirdi. Hesablamaya nəqliyyat xərcləri də daxildir.
Bu göstərici Avropanın əlavə dizel tədarükü üçün daha yüksək qiymət ödəməyə hazır olduğunu göstərir. Asiyanın isə hazırda xam neft təminatı və neft emalı imkanları baxımından dizel çatışmazlığına Avropadan daha hazırlıqlı olduğu bildirilir.
Avropanın zəif nöqtələrindən biri son illərdə neft emalı güclərinin azalmasıdır. “FuelsEurope”-un məlumatına görə, 2009-cu ildən bəri Avropada 35 neft emalı zavodu bağlanıb və ya istehsaldan çıxıb, ümumi emal gücü isə təxminən 20% azalıb. Sektor yüksək enerji və karbon xərclərinin rəqabət qabiliyyətinə təzyiq göstərdiyini bildirir.
Bu vəziyyət Avropanın dizel və digər neft məhsullarının idxalından asılılığını artırır. Bununla belə, “Avropada strateji ehtiyatlardan çıxarılan xam nefti emal edəcək faktiki olaraq heç bir zavod qalmayıb” demək şişirdilmiş olardı: regionda hələ böyük emal gücü mövcuddur. Reuters-in məlumatına görə, Avropa və bir sıra qonşu ölkələrin emal gücü 2009-cu ildəki gündəlik 17,5 milyon bareldən təxminən 14,4 milyon barelə düşüb.
Bazarın gərginliyi strateji ehtiyatların istifadəsini də gündəmə gətirib. G7 ölkələri və tərəfdaşları IEA çərçivəsində 100 milyon barel xam neft və neft məhsulunun bazara buraxılması barədə razılığa gəliblər. İlk 20 gündə dizel ehtiyatlarının buraxılmasına xüsusi üstünlük verilməsi nəzərdə tutulur.
Rusiya dizel ixracı qadağasını uzadıb
Bazar üçün digər mühüm amil Rusiyanın qərarıdır. Moskva dizel ixracına tətbiq etdiyi qadağanın müddətini 31 oktyabr 2026-cı ilədək uzadıb. Məhdudiyyətlər avqustda daxili yanacaq qiymətlərini cilovlamaq və neft emalı müəssisələrindəki təchizat problemlərinə cavab vermək məqsədilə tətbiq edilmişdi. Müəyyən hökumətlərarası razılaşmalar üzrə istisnalar qalır.
