İran rialı sərbəst valyuta bazarında bir ABŞ dolları üçün 2 milyon rial həddini keçərək tarixi minimuma enib. Valyuta böhranının dərinləşməsi ABŞ-ın Tehrana qarşı yeni və daha geniş iqtisadi təzyiq kampaniyasına başladığı dövrə təsadüf edir.
MSNews.az xəbər verir ki, “Iran International” avqustun 24-də dolların təxminən 2 milyon rial səviyyəsinə çatdığını bildirib. ABŞ maliyyə naziri Skott Bessent də rialın 2 milyon həddini keçdiyini təsdiqləyərək sosial şəbəkədə “3 milyon – gəlirik” ifadəsini işlədib. Müstəqil bazar məlumatlarında həmin gün məzənnənin təxminən 2,02 milyon rial səviyyəsinə qədər yüksəldiyi göstərilib.
İran Mərkəzi Bankının rəhbəri Əbdülnasir Hemmati ölkənin maliyyə vəziyyətinin ağırlaşdığını etiraf edib. O, neft gəlirləri, vergi daxilolmaları və sosial sığorta ödənişlərinin eyni vaxtda azalmasının iqtisadiyyatın bütün sahələrinə təsir etdiyini bildirib. Hemmati bundan əvvəl İranın neft ixracının faktiki olaraq dayandığını və xaricdəki valyuta ehtiyatlarının əhəmiyyətli hissəsinə çıxışın məhdudlaşdırıldığını açıqlamışdı. Bu barədə “The National” və “Anadolu Agentliyi” məlumat yayıb.
Rialın ucuzlaşması əhalinin alıcılıq qabiliyyətinə və ərzaq qiymətlərinə də ciddi təzyiq göstərir. “Reuters” İranın illik inflyasiyasının iyulda 66%-ə, ərzaq qiymətlərində illik artımın isə 128%-ə çatdığını yazır.
Bununla belə, mövcud vəziyyəti “kütləvi aclıq” kimi xarakterizə etmək üçün əsas yoxdur. FAO məlumatlarına əsaslanan son göstəricilərə görə, 2022–2024-cü illərdə İran əhalisinin təxminən 39%-i orta və ya ağır ərzaq təhlükəsizliyi problemi, 5,9%-i isə ağır ərzaq təhlükəsizliyi problemi ilə üzləşib. Bu göstərici birbaşa aclıq səviyyəsini deyil, insanların maliyyə və digər resurs çatışmazlığı səbəbindən adekvat qidaya çıxışda yaşadığı çətinlikləri ölçür.
İran iqtisadiyyatına təzyiqin artdığı bir vaxtda ABŞ Maliyyə Nazirliyi avqustun 24-də “Operation Economic Outcast” adlı yeni kampaniyanın başladığını rəsmən elan edib. Nazirliyin bəyanatına görə, məqsəd İranın neft, maliyyə və sanksiyalardan yayınma şəbəkələri daxil olmaqla qlobal gəlir mənbələrini maksimum dərəcədə məhdudlaşdırmaqdır. Yeni tədbirlər rəqəmsal aktivlər, texnologiya, qızıl, aviasiya və gəmiçilik sektorlarını əhatə edir, 60-dan çox şəxs, şirkət və gəmi sanksiya siyahısına daxil edilib. “ABŞ Maliyyə Nazirliyi” kampaniyanın İranla işləyən üçüncü ölkə şirkətləri üçün ikinci dərəcəli sanksiya riskini də genişləndirəcəyini açıqlayıb.
Bessent bildirib ki, İranla maliyyə əməliyyatlarını davam etdirən strukturların ABŞ dolları sistemindən çıxarılması mümkündür. “Associated Press” Vaşinqtonun yeni strategiyasının İranla işləyən xarici şirkətlər və ölkələr üzərində təzyiqi artırdığını, lakin böyük ticarət tərəfdaşlarına qarşı ən sərt tədbirlərin hələ tam tətbiq edilmədiyini qeyd edir.
Tehran isə ABŞ-ın yeni kampaniyasının effektivliyini şübhə altına alır. İran parlamentinin sədri Məhəmməd Baqir Qalibaf “Tasnim” vasitəsilə Vaşinqtonun təhdidlərini “blef” adlandırıb və İranın əsas ticarət tərəfdaşlarının ABŞ təzyiqinə tam şəkildə qoşulmayacağını iddia edib.
Beləliklə, rialın 2 milyon həddini aşması İranın uzunmüddətli sanksiyalar, yüksək inflyasiya, neft gəlirlərinin azalması və müharibənin yaratdığı iqtisadi itkilərlə üzləşdiyi bir vaxtda baş verir. ABŞ-ın yeni kampaniyasının İran iqtisadiyyatına əlavə təsirinin miqyası isə əsasən Vaşinqtonun ikinci dərəcəli sanksiyaları, xüsusilə Tehranla böyük həcmdə ticarət aparan ölkələrə qarşı nə dərəcədə tətbiq edəcəyindən asılı olacaq.
